Đau bụng quặn từng cơn kèm tiêu chảy buồn nôn là bị sao?

Đau bụng quặn từng cơn kèm tiêu chảy buồn nôn là bị gì?

Khi bạn cảm thấy bụng đau quặn từng cơn, đi ngoài phân lỏng nhiều lần và buồn nôn (có thể nôn hoặc không), cơ thể đang phản ứng với một tác nhân gây kích thích đường tiêu hóa. Phản ứng này khiến ruột co bóp mạnh hơn bình thường (gây đau quặn), tăng tiết dịch và đẩy nhanh tốc độ di chuyển của phân (gây tiêu chảy), đồng thời kích hoạt trung tâm gây buồn nôn ở não.

Trong đa số trường hợp khởi phát đột ngột, nguyên nhân phổ biến nhất là viêm dạ dày ruột do virus, đặc biệt norovirus là tác nhân gây bùng phát dịch tiêu chảy cấp ở người lớn và trẻ em. Ngoài ra, ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn (như Salmonella, Campylobacter, E. coli) hoặc độc tố vi khuẩn cũng gây ra bộ ba triệu chứng này, thường khởi phát nhanh trong vòng vài giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn.

Nguyên nhân đau quặn bụng tiêu chảy buồn nôn

Đau bụng kiểu quặn từng cơn phản ánh tình trạng co thắt ruột, trong đó cơ trơn thành ruột co bóp mạnh để tống xuất tác nhân gây hại (virus, vi khuẩn, độc tố) ra ngoài. Tiêu chảy xảy ra do niêm mạc ruột bị viêm, tăng tiết dịch và giảm hấp thu nước, khiến phân lỏng và đi ngoài nhiều lần. Buồn nôn và nôn là phản xạ bảo vệ của cơ thể nhằm tống xuất chất gây kích thích ra khỏi dạ dày.

Viêm dạ dày ruột do virus

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau bụng quặn kèm tiêu chảy và buồn nôn ở người lớn khỏe mạnh. Các virus thường gặp bao gồm norovirus, rotavirus (chủ yếu ở trẻ nhỏ), adenovirus và astrovirus. Triệu chứng thường khởi phát trong vòng 12-48 giờ sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh, bao gồm:

• Tiêu chảy phân nước, không máu (đôi khi có thể có máu trong nhiễm khuẩn nặng).
• Đau bụng quặn từng cơn, thường ở vùng quanh rốn hoặc lan tỏa.
• Buồn nôn, nôn (đặc biệt nổi bật trong nhiễm norovirus).
• Có thể kèm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ.

Bệnh thường tự khỏi trong 1-3 ngày ở người lớn khỏe mạnh, nhưng nguy cơ mất nước là mối lo chính, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền.

Ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm xảy ra khi ăn phải thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm vi khuẩn (Salmonella, Campylobacter, E. coli, Shigella), virus (norovirus), ký sinh trùng hoặc độc tố vi khuẩn. Đặc điểm nhận dạng so với viêm dạ dày ruột do virus:

• Khởi phát rất nhanh, thường trong vòng 1-6 giờ (nếu do độc tố) hoặc 6-48 giờ (nếu do vi khuẩn xâm nhập) sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ.
• Triệu chứng rầm rộ: đau bụng quặn dữ dội, tiêu chảy nhiều lần (có thể phân máu trong nhiễm khuẩn xâm nhập), buồn nôn và nôn.
• Có thể có sốt, nhưng không phải lúc nào cũng có.
• Thường liên quan đến một bữa ăn cụ thể (thịt chưa nấu chín, hải sản, trứng, sữa chưa tiệt trùng, rau sống rửa không sạch).

Các nguyên nhân khác cần lưu ý

Mặc dù viêm dạ dày ruột và ngộ độc thực phẩm chiếm đa số, một số tình trạng khác cũng có thể gây đau bụng quặn kèm tiêu chảy và buồn nôn:

• Hội chứng ruột kích thích: đau bụng tái diễn liên quan đến thay đổi tần suất hoặc tính chất phân, thường giảm sau khi đi ngoài, không có sốt hay máu trong phân.
• Không dung nạp thực phẩm (ví dụ: không dung nạp lactose): đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy sau khi ăn sữa hoặc sản phẩm từ sữa.
• Viêm đại tràng do C. difficile: thường xảy ra sau khi dùng kháng sinh, gây tiêu chảy, đau bụng và có thể sốt.
• Bệnh viêm ruột như Crohn hay viêm loét đại tràng: đau bụng, tiêu chảy mạn tính hoặc tái phát, có thể có máu trong phân, sụt cân.

Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?

Hầu hết trường hợp đau bụng quặn từng cơn kèm tiêu chảy và buồn nôn do viêm dạ dày ruột hoặc ngộ độc nhẹ sẽ tự khỏi trong vài ngày. Tuy nhiên, người bệnh cần đi khám hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy hoặc nôn kéo dài trên 48-72 giờ không cải thiện.
• Dấu hiệu mất nước nặng: khô miệng, khát dữ dội, tiểu ít hoặc không tiểu trên 8 giờ, chóng mặt khi đứng, lú lẫn.
• Phân có máu, phân đen như bã cà phê, hoặc nôn ra máu.
• Sốt cao trên 38,5°C, đặc biệt kèm đau bụng dữ dội.
• Đau bụng khu trú rõ (ví dụ viêm ruột thừa) hoặc bụng cứng, chướng.

Cách xử lý đau bụng từng cơn kèm tiêu chảy buồn nôn

Trong trường hợp nhẹ, bạn có thể tự chăm sóc tại nhà với các biện pháp sau:

• Bù nước và điện giải: uống dung dịch oresol (ORS) theo hướng dẫn, nước lọc, nước canh loãng. Tránh nước ngọt có ga, rượu bia, cà phê.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu: cháo, cơm trắng, bánh mì, chuối, táo nghiền. Tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, cay, sữa (nếu nghi ngờ không dung nạp).
• Nghỉ ngơi: để cơ thể phục hồi và hạn chế lây lan nếu do virus.
• Thuốc: có thể dùng thuốc chống tiêu chảy (như loperamide) ở người lớn không có sốt cao hay phân máu, nhưng tránh dùng trong ngộ độc thực phẩm nghi ngờ do vi khuẩn xâm nhập hoặc nhiễm E. coli sinh độc tố. Thuốc chống nôn chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ.