Cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho người lớn và trẻ em

Nguyên nhân và triệu chứng bệnh tiêu chảy

Tiêu chảy được định nghĩa là sự gia tăng về khối lượng, độ lỏng hoặc tần suất đi ngoài so với bình thường. Tiêu chảy thường đi kèm đầy hơi, co thắt bụng, mót rặn và nếu do nhiễm trùng hoặc độc tố thì có thể gây buồn nôn, nôn.

Nguyên nhân tiêu chảy rất đa dạng, nhưng phần lớn trường hợp cấp tính là do nhiễm trùng hoặc ngộ độc thực phẩm.

Nguyên nhân tiêu chảy cấp (thường gặp nhất):

• Nhiễm virus: norovirus, rotavirus (đặc biệt ở trẻ em), astrovirus; một số trường hợp liên quan đến SARS‑CoV‑2.
• Nhiễm khuẩn: E. coli, Salmonella, Campylobacter, Shigella, Clostridioides difficile (thường sau dùng kháng sinh).
• Nhiễm ký sinh trùng: Giardia, Cryptosporidium (thường qua nước/ thực phẩm ô nhiễm).
• Ngộ độc thực phẩm và thực phẩm nhiễm độc tố.
• Tác dụng phụ của thuốc: kháng sinh, thuốc kháng axit chứa magie, một số thuốc điều trị ung thư.
• Không dung nạp thực phẩm: lactose, fructose; chất tạo ngọt nhân tạo (sorbitol, mannitol,…).

Nguyên nhân tiêu chảy mạn hoặc tái phát:

• Hội chứng ruột kích thích.
• Bệnh viêm ruột: Crohn, viêm loét đại tràng.
• Bệnh celiac (không dung nạp gluten).
• U đại tràng và một số bệnh lý khác.
• Phát triển quá mức vi khuẩn ruột non, suy tụy, hội chứng sau cắt dạ dày/ruột.
• Thuốc kéo dài: PPI, H2, một số thuốc tim mạch, metformin, magie,…
• Xạ trị vùng bụng-chậu.

Cách cầm tiêu chảy nhanh nhất

Nếu muốn cầm tiêu chảy nhanh, cách xử lý hiệu quả nhất là bù nước và điện giải đúng cách kết hợp ăn thực phẩm dễ tiêu. Người bị tiêu chảy cũng có thể cân nhắc men vi sinh và chỉ dùng thuốc cầm tiêu chảy khi không có dấu hiệu đi kèm như sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc phân có máu.

Bổ sung nước và điện giải

Bù dịch là nền tảng của mọi phác đồ xử trí tiêu chảy cấp, vì mất nước và rối loạn điện giải là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh nền. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dung dịch bù nước đường uống (ORS/Oresol) giúp thay thế nước, natri, kali và glucose theo tỷ lệ sinh lý để ruột hấp thu tốt hơn.

Cách dùng ORS: Pha đúng tỷ lệ ghi trên gói (thường 1 gói cho 1 lít nước sạch), uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên, tăng dần lượng uống khi hết nôn; nếu nôn, nghỉ 5-10 phút rồi tiếp tục uống chậm. Với người lớn, nguyên tắc chung là uống thêm khoảng 200-250 mL sau mỗi lần đi ngoài lỏng; trẻ em cần được bù theo cân nặng và hướng dẫn riêng của nhân viên y tế.

Ăn thực phẩm dễ tiêu

Trong giai đoạn tiêu chảy cấp, ruột đang nhạy cảm và giảm khả năng hấp thu, do đó nên chọn thực phẩm mềm, ít chất béo, ít gia vị và dễ tiêu hóa để giảm co thắt và tần suất đi ngoài. Các lựa chọn phù hợp bao gồm cháo trắng, cơm trắng, bánh mì nướng, khoai tây luộc, chuối chín, táo nghiền. Những thực phẩm này cung cấp tinh bột và kali mà không gây kích thích mạnh lên niêm mạc ruột.

Ngược lại, nên tránh đồ chiên dầu mỡ, thức ăn cay nóng, rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas và thực phẩm nhiều đường tinh luyện vì có thể làm tăng nhu động ruột hoặc gây đầy hơi. Nếu nghi ngờ không dung nạp lactose (đầy bụng, tiêu chảy tăng sau khi uống sữa), người bị tiêu chảy tạm thời hạn chế sữa tươi và các sản phẩm từ sữa trong vài ngày. Khi triệu chứng giảm, quay lại chế độ ăn bình thường từ từ, ưu tiên protein nạc và rau quả nấu chín.

Bổ sung men vi sinh (Probiotic)

Men vi sinh không thay thế bù dịch. Cơ chế tác dụng của probiotic bao gồm cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh, tăng cường hàng rào niêm mạc ruột và điều hòa miễn dịch tại chỗ.

Nhìn chung, probiotic an toàn ở người khỏe mạnh, nhưng cần thận trọng ở người suy giảm miễn dịch nặng hoặc có đặt catheter tĩnh mạch trung tâm. Trong trường hợp này, người bị tiêu chảy nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Thuốc cầm tiêu chảy

Loperamide là thuốc kháng nhu động ruột, làm chậm chuyển động của ruột để tăng thời gian hấp thu nước và điện giải, từ đó giảm số lần đi ngoài và làm phân đặc hơn. Ở người lớn bị tiêu chảy cấp không biến chứng (không sốt cao, không phân máu, không đau bụng dữ dội), loperamide có thể giúp kiểm soát triệu chứng nhanh và an toàn trong ngắn hạn nếu dùng đúng liều.

Tuy nhiên, người bị tiêu chảy tránh dùng loperamide khi có các dấu hiệu sau: sốt trên 38°C, phân có máu/đen, đau bụng dữ dội, bụng chướng, hoặc nghi ngờ nhiễm C. difficile (tiêu chảy sau dùng kháng sinh) vì thuốc có thể làm nặng tình trạng nhiễm trùng hoặc gây biến chứng hiếm gặp như phình đại tràng.

Một số lưu ý an toàn khi sử dụng thuốc cầm tiêu chảy:

• Không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi;
• Thận trọng ở người bệnh gan nặng;
• Ngừng ngay và đi khám nếu xuất hiện sốt, phân máu, đau bụng tăng, chướng bụng hoặc không cải thiện sau 48 giờ.

Ở người lớn khỏe mạnh, dùng ngắn hạn theo liều khuyến cáo thường an toàn, nhưng nếu tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày hoặc tái phát, cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự dùng thuốc cầm.

Cách giảm đau bụng khi bị tiêu chảy

Khi bị tiêu chảy, cảm giác đau quặn bụng xuất hiện chủ yếu do sự tăng co bóp quá mức của cơ trôi ruột (tăng nhu động ruột) và hiện tượng viêm, kích ứng niêm mạc ruột do độc tố vi khuẩn, virus hoặc phản ứng với thực phẩm. Để làm dịu các cơn đau bụng và kiểm soát tình trạng này, bạn có thể tham khảo:

• Chườm ấm vùng bụng: Nhiệt độ ấm giúp làm thư giãn các cơ trôi ở thành ruột, giảm tình trạng co thắt vốn là nguyên nhân chính gây ra những cơn đau quặn. Sử dụng túi chườm nóng, bình nước ấm hoặc khăn ấm chườm nhẹ lên vùng bụng dưới trong 15-20 phút.
• Bù nước và điện giải đúng cách: Khi bị tiêu chảy, cơ thể mất một lượng lớn nước và các khoáng chất quan trọng. Tình trạng mất điện giải có thể làm gia tăng co thắt cơ bụng và gây mệt mỏi toàn thân.
• Sử dụng thuốc giảm co thắt hoặc cầm tiêu chảy theo chỉ định: Các thuốc như Hyoscine butylbromide, Drotaverine hay Alverine hỗ trợ giảm trực tiếp các cơn đau quặn bụng do co thắt. Tuy nhiên, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy nếu bạn có biểu hiện sốt cao hoặc đi ngoài ra máu. Trong những trường hợp này, việc cầm tiêu chảy quá nhanh có thể giữ độc tố hoặc vi khuẩn xâm nhập sâu hơn vào niêm mạc ruột.
• Ăn nhẹ: Niêm mạc ruột đang bị tổn thương cần thời gian nghỉ ngơi. Chế độ ăn gồm chuối, cơm trắng, táo xay và bánh mì nướng cung cấp tinh bột dễ tiêu hóa, ít xơ và giàu Pectin để làm đặc phân.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám sớm nếu tình trạng tiêu chảy như sau:

• Kéo dài trên 2 ngày ở người lớn (hoặc trên 24 giờ ở trẻ nhỏ).
• Kèm sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, dấu hiệu mất nước nặng.
• Có bệnh nền quan trọng (tim, thận, gan, suy giảm miễn dịch).

Ngoài ra, nếu tiêu chảy khởi phát sau dùng kháng sinh, sau đi du lịch vùng nguy cơ cao, hoặc tái phát kéo dài trên 2 tuần, người bệnh cần được đánh giá nguyên nhân (vi khuẩn, ký sinh trùng, bệnh viêm ruột, không dung nạp thực phẩm,…).