Các loại thuốc tiêu chảy cho bé

Có nên dùng thuốc tiêu chảy cho bé?

Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc tiêu chảy cho bé, đặc biệt là các thuốc mua không kê đơn có tác dụng “cầm tiêu chảy” như loperamide. Với đa số trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ, ưu tiên điều trị không phải là làm trẻ ngừng đi ngoài ngay, mà là bù nước và điện giải, duy trì dinh dưỡng và nhận biết sớm dấu hiệu mất nước hoặc nhiễm trùng nặng.

Tiêu chảy ở trẻ thường do viêm dạ dày và ruột do virus và có thể tự cải thiện trong vài ngày. Tuy nhiên, trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn người lớn, nhất là khi tiêu phân nước nhiều lần, kèm nôn hoặc sốt. Vì vậy, việc dùng sai thuốc tiêu chảy cho bé có thể che lấp triệu chứng, gây tác dụng phụ, hoặc khiến một số bệnh nhiễm trùng nặng hơn.

Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì?

Khi trẻ bị tiêu chảy, thuốc tiêu chảy cho bé không phải lúc nào cũng là thuốc cầm tiêu chảy. Điều trị quan trọng nhất là bù đủ nước và điện giải, tiếp tục cho trẻ ăn uống phù hợp, sau đó mới cân nhắc kẽm hoặc men vi sinh trong một số trường hợp. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có chỉ định rõ ràng, không nên tự mua cho trẻ uống.

Dung dịch bù nước và điện giải Oresol

Oresol (ORS) là lựa chọn quan trọng nhất khi trẻ tiêu chảy. Dung dịch này cung cấp nước, natri, kali và glucose với tỷ lệ giúp ruột hấp thu nước hiệu quả, từ đó phòng ngừa hoặc điều chỉnh mất nước nhẹ và vừa. Theo WHO, ORS là phương pháp điều trị nền tảng trong tiêu chảy cấp ở trẻ.

Cha mẹ nên pha oresol đúng theo thể tích nước ghi trên gói. Không nên chia một gói thành nhiều lần pha, không pha đặc hơn hoặc loãng hơn hướng dẫn, vì nồng độ điện giải không phù hợp có thể gây nguy hiểm. Dung dịch đã pha nên được bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn và bỏ phần còn lại sau thời gian khuyến cáo.

Nếu trẻ đang nôn, không nên ngừng ORS hoàn toàn. Hãy cho trẻ uống từng lượng nhỏ, chẳng hạn vài thìa hoặc từng ngụm sau mỗi vài phút; nếu trẻ giữ được, có thể tăng dần lượng uống. Trẻ bú mẹ cần tiếp tục bú. Sau khi giảm nôn, nên cho trẻ ăn lại thức ăn phù hợp lứa tuổi thay vì để trẻ nhịn ăn kéo dài.

Không nên dùng nước lọc đơn thuần để thay thế hoàn toàn ORS khi trẻ đi ngoài nhiều lần. Nước trái cây, nước ngọt có ga và nước thể thao cũng không phải lựa chọn tương đương vì có thể chứa quá nhiều đường hoặc không đủ điện giải cần thiết.

Men vi sinh (probiotics)

Men vi sinh (probiotics) chứa các vi sinh vật sống được cho là có lợi cho hệ vi khuẩn đường ruột. Một số chế phẩm có thể giúp rút ngắn nhẹ thời gian tiêu chảy cấp, nhưng hiệu quả không giống nhau giữa các sản phẩm. Tác dụng phụ thuộc vào chủng vi sinh, liều, chất lượng chế phẩm và nguyên nhân tiêu chảy.

Vì vậy, men vi sinh có thể được xem là biện pháp hỗ trợ, nhưng không thể thay thế ORS. Cha mẹ không nên tự dùng probiotics cho trẻ suy giảm miễn dịch nặng, trẻ đang mắc bệnh nặng hoặc trẻ có catheter tĩnh mạch trung tâm nếu chưa hỏi bác sĩ, vì một số trường hợp hiếm có thể xảy ra nhiễm trùng liên quan đến vi sinh vật trong chế phẩm.

Bổ sung kẽm

Kẽm có thể được sử dụng như một thuốc hỗ trợ trong điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ. Tuy nhiên, kẽm không thay thế nước điện giải và không có tác dụng bù nước.

Cần chú ý, kẽm có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc vị kim loại trong miệng. Nếu trẻ nôn ngay sau khi uống, bị bệnh nền, đang sử dụng nhiều thuốc hoặc có nguy cơ thiếu đồng khi dùng kéo dài, cần hỏi chuyên môn trước khi tiếp tục.

Thuốc kháng sinh

Phần lớn tiêu chảy cấp ở trẻ là do virus và tự giới hạn, nên kháng sinh không có tác dụng trong những trường hợp này. Dùng kháng sinh khi không cần thiết có thể gây tiêu chảy liên quan đến kháng sinh, phản ứng dị ứng, tác dụng phụ và góp phần làm tăng kháng thuốc. Bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh khi trẻ có một số tình huống đặc biệt, cụ thể:

• Tiêu chảy ra máu hoặc nghi lỵ do một số vi khuẩn.
• Nghi ngờ bệnh tả, đặc biệt khi tiêu chảy rất nhiều và mất nước đáng kể.
• Nhiễm khuẩn nặng, nhiễm trùng ngoài đường ruột hoặc trẻ có tình trạng suy giảm miễn dịch.
• Kết quả xét nghiệm phân cho thấy vi khuẩn cần điều trị và loại kháng sinh phù hợp.

Tuy nhiên, phân có máu không đồng nghĩa với việc cha mẹ có thể tự mua kháng sinh. Không tự dùng các thuốc như amoxicillin, azithromycin, ciprofloxacin, metronidazole hoặc thuốc kháng khuẩn khác dựa trên kinh nghiệm của người thân. Lựa chọn thuốc, liều và thời gian điều trị phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, mức độ bệnh, tác nhân nghi ngờ, tình hình kháng thuốc tại địa phương và bệnh nền của trẻ.

Lưu ý khi dùng thuốc trị tiêu chảy cho bé

Niêm mạc ruột và hệ vi sinh của trẻ rất nhạy cảm, vậy nên việc dùng sai thuốc không những không làm bệnh thuyên giảm mà còn có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm.

• Thuốc tuyệt đối không được dùng: Thuốc làm giảm nhu động ruột hoặc thuốc cầm tiêu chảy (Loperamide, Diphenoxylate, Paregoric,…) có thể làm giảm co bóp cơ ruột, giữ phân lại bên trong. Ngoài ra không tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc chống nôn (như Promethazine, Metoclopramide) khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, vì chúng có thể gây ra tác dụng phụ lên hệ thần kinh trung ương (ngủ gà, rối loạn vận động).
• Không tự ý dùng kháng sinh: Hầu hết các trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ em là do virus (như Rotavirus, Norovirus) hoặc do loạn khuẩn, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng với virus.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ:

• Lừ đừ, mắt trũng, miệng khô, khóc không có nước mắt.
• Không uống được, nôn liên tục hoặc không tiểu trong khoảng 3 giờ.
• Sốt từ 39°C, đau bụng dữ dội, bụng chướng.
• Đi ngoài ra máu hoặc tiêu chảy không cải thiện sau 24 giờ.

Một số câu hỏi thường gặp

Trẻ uống thuốc hạ sốt bị tiêu chảy phải làm sao?

Khi bé bị tiêu chảy sau khi uống thuốc hạ sốt, bạn xử lý như sau:

• Không dừng hạ sốt đột ngột: Nếu bé sốt trên 38,5°C, vẫn cần hạ sốt để tránh co giật.
• Đổi dạng thuốc: Siro chứa đường/tá dược có thể gây đi ngoài. Hãy chuyển sang Paracetamol dạng đặt hậu môn.
• Bù nước ngay (ORS): Pha dung dịch bù điện giải chuẩn tỷ lệ, cho uống từng ngụm nhỏ liên tục.
• Bổ sung men vi sinh: Dùng thêm probiotic để tái tạo hệ vi sinh đường ruột.
• Ăn uống bình thường: Tiếp tục cho bú hoặc ăn cháo nạc, thịt gà, chuối, khoai tây. Không ép bé nhịn ăn.
• Đi khám ngay nếu: Bé đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân có máu, mắt trũng/lơ mơ, nôn tất cả mọi thứ hoặc sốt cao không hạ kéo dài trên 2 ngày.

Khi nào nên ngừng dùng thuốc trị tiêu chảy trẻ em?

Thời điểm dừng thuốc phụ thuộc vào từng loại thuốc khi bé bị tiêu chảy:

• Dung dịch bù nước (ORS): Ngừng khi phân bé bắt đầu sệt lại và bé không còn các dấu hiệu mất nước.
• Thuốc bổ sung Kẽm: Không ngừng sớm. Cần uống đủ 10-14 ngày theo khuyến cáo của WHO ngay cả khi bé đã hết đi ngoài hoàn toàn.
• Men vi sinh (Probiotics): Ngừng sau khi tiêu chảy chấm dứt khoảng 2-3 ngày hoặc dùng theo đúng liệu trình bác sĩ kê đơn.
• Thuốc kháng sinh (nếu được bác sĩ kê): Uống đủ số ngày trong đơn thuốc (thường 5-7 ngày), không tự ý dừng sớm khi thấy bé vừa đỡ.