Bé bị tiêu chảy nhưng không sốt phải làm sao?

Nguyên nhân bé bị tiêu chảy nhưng không sốt

Bé bị tiêu chảy nhưng không sốt là tình trạng khá phổ biến và không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nhiễm trùng nặng. Một số trẻ vẫn tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu bình thường dù phân lỏng; trong khi những trường hợp khác có thể liên quan đến bất dung nạp thức ăn, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý tiêu hóa kéo dài.

Không có sốt không đủ để xác định nguyên nhân. Khi đánh giá trẻ, cần quan tâm thêm đến số lần đi ngoài, tính chất phân, nôn ói, đau bụng, khả năng uống nước, lượng nước tiểu và tình trạng tăng trưởng.

Nhiễm virus đường tiêu hóa

Virus là nguyên nhân thường gặp nhất gây tiêu chảy ở trẻ. Norovirus, rotavirus, adenovirus đường ruột và một số virus khác có thể gây phân lỏng, nôn ói, đau quặn bụng hoặc biếng ăn. Trẻ có thể không sốt, đặc biệt khi nhiễm virus nhẹ hoặc đã từng tiếp xúc với virus trước đó.

Norovirus thường gây tiêu chảy nước và nôn khởi phát đột ngột; sốt chỉ xuất hiện ở một số trường hợp. Trong khi đó, rotavirus thường liên quan đến sốt và nôn hơn, nhưng biểu hiện có thể dao động từ tiêu chảy nhẹ đến bệnh nặng gây mất nước.

Nếu trẻ chỉ đi phân lỏng vài lần, vẫn chơi, uống được và không có dấu hiệu mất nước, tình trạng thường có thể theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, tiêu chảy do virus vẫn có khả năng làm trẻ mất nước nhanh, nhất là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Nhiễm khuẩn hoặc ngộ độc thực phẩm mức độ nhẹ

Một số vi khuẩn và độc tố trong thực phẩm có thể gây tiêu chảy mà không sốt. Trẻ có thể đi ngoài nhiều lần, đau bụng, buồn nôn hoặc nôn sau khi ăn thực phẩm không bảo đảm vệ sinh. Các tác nhân thường được nhắc đến gồm Salmonella, Campylobacter, Shigella và một số chủng E. coli.

Ngộ độc do độc tố có sẵn trong thức ăn thường khởi phát nhanh, đôi khi chỉ vài giờ sau bữa ăn. Trẻ có thể không sốt nếu phản ứng chủ yếu do độc tố kích thích ruột thay vì tình trạng nhiễm trùng lan rộng.

Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm nếu phân có máu hoặc nhầy nhiều, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, lừ đừ hoặc có dấu hiệu mất nước. Không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh cho trẻ nếu chưa có chỉ định.

Tiêu chảy do chế độ ăn

Một nguyên nhân thường bị bỏ qua là trẻ tiêu thụ quá nhiều nước trái cây, nước ngọt hoặc đồ uống chứa đường. Fructose, sorbitol và các loại đường khó hấp thu có thể kéo nước vào lòng ruột, làm phân lỏng hơn.

Tình trạng này đặc biệt thường gặp ở trẻ từ 1-5 tuổi, được gọi là tiêu chảy chức năng ở trẻ nhỏ. Trẻ có thể đi từ bốn lần phân lỏng trở lên mỗi ngày nhưng vẫn khỏe, ăn uống tương đối tốt và tăng trưởng bình thường; thường không kèm sốt, nôn hoặc biểu hiện toàn thân.

Trong trường hợp này, việc giảm nước trái cây và đồ uống có đường, đồng thời bảo đảm khẩu phần có đủ chất béo và chất xơ theo lứa tuổi, có thể giúp cải thiện. Không nên tự ý cắt giảm nhiều nhóm thực phẩm vì có thể khiến trẻ thiếu năng lượng và vi chất.

Bất dung nạp lactose

Lactose là loại đường có trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Khi cơ thể thiếu men lactase, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn và bị vi khuẩn lên men trong ruột. Trẻ có thể bị tiêu chảy, đầy bụng, sôi bụng, nhiều hơi hoặc đau bụng sau khi uống sữa.

Nếu tiêu chảy lặp lại rõ ràng sau sữa hoặc kem, nhưng giảm khi hạn chế lactose, phụ huynh nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự loại bỏ hoàn toàn sữa trong thời gian dài. Trẻ vẫn cần được bảo đảm đủ canxi, vitamin D và năng lượng.

Dị ứng hoặc phản ứng với thực phẩm

Dị ứng protein sữa bò, dị ứng trứng, đậu nành hoặc một số thực phẩm khác có thể gây tiêu chảy. Tùy trường hợp, trẻ có thể kèm nôn, đau bụng, đầy hơi, chàm da, nổi mề đay, khò khè hoặc phân có nhầy và máu.

Không phải mọi phản ứng với thức ăn đều là dị ứng miễn dịch. Một số trẻ chỉ gặp tình trạng không dung nạp một loại carbohydrate, chẳng hạn fructose hoặc sucrose, dẫn đến tiêu chảy kéo dài nhưng không sốt.

Phụ huynh không nên tự cho trẻ kiêng nhiều loại thực phẩm cùng lúc. Bác sĩ có thể hướng dẫn nhật ký ăn uống, thử loại trừ có kiểm soát hoặc thực hiện xét nghiệm phù hợp.

Tiêu chảy sau khi dùng kháng sinh

Kháng sinh có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột và gây phân lỏng. Tình trạng này có thể bắt đầu trong khi dùng thuốc hoặc sau khi kết thúc điều trị. Trẻ thường không sốt nếu triệu chứng chỉ là tác dụng phụ nhẹ.

Tuy nhiên, nếu tiêu chảy nhiều, kéo dài, có máu, đau bụng hoặc trẻ sốt sau khi dùng kháng sinh, cần liên hệ bác sĩ. Không tự ý ngừng kháng sinh đang điều trị hoặc dùng men vi sinh thay thế thuốc mà chưa được tư vấn.

Nhiễm ký sinh trùng

Giardia và một số ký sinh trùng khác có thể gây tiêu chảy kéo dài, phân lỏng hoặc phân nhờn, đầy hơi, đau bụng và chậm tăng cân. Trẻ có thể không sốt, nhất là khi nhiễm kéo dài hoặc mức độ nhẹ.

Nguy cơ tăng lên khi trẻ uống nước chưa xử lý, ăn thực phẩm không bảo đảm vệ sinh, đi du lịch, sống trong môi trường tập thể hoặc tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm. Nếu tiêu chảy kéo dài, tái diễn hoặc kèm sụt cân, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân.

Bệnh celiac

Bệnh celiac là bệnh tự miễn liên quan đến gluten, có thể làm tổn thương niêm mạc ruột non và gây kém hấp thu. Trẻ có thể bị tiêu chảy mạn tính, phân nhiều hoặc khó xả, chướng bụng, đầy hơi, mệt mỏi, thiếu máu hoặc chậm tăng trưởng mà không sốt.

Không nên tự ý cho trẻ ăn chế độ không gluten trước khi được đánh giá y khoa, vì việc này có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của một số xét nghiệm.

Một số bệnh lý tiêu hóa khác

Nếu tiêu chảy kéo dài nhiều tuần, bác sĩ có thể cần loại trừ các nguyên nhân như hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột, kém hấp thu hoặc rối loạn chức năng đường ruột. Các tình trạng này thường không gây sốt liên tục, nhưng có thể đi kèm đau bụng tái diễn, máu trong phân, sụt cân, thiếu máu hoặc chậm phát triển.

Tiêu chảy kéo dài trên 4 tuần không nên chỉ theo dõi tại nhà. Bé cần được đánh giá kỹ những trường hợp tiêu chảy mạn tính không xác định được nguyên nhân nhiễm trùng.

Triệu chứng nhận biết bé bị tiêu chảy nhưng không sốt

Một số dấu hiệu nhận biết bé đang bị tiêu chảy nhưng không sốt bao gồm:

• Phân lỏng hoặc nhiều nước hơn bình thường: Biểu hiện dễ nhận thấy nhất là phân mất khuôn, nhão, lỏng hoặc toàn nước. Phân có thể thấm nhanh vào tã, có mùi chua hoặc hôi hơn bình thường. Một số trẻ đi ngoài kèm nhầy; nếu phân có máu, màu đen bất thường hoặc nhiều nhầy, đây không còn là biểu hiện nên tự theo dõi đơn thuần.
• Số lần đi ngoài tăng đột ngột: Trẻ có thể đi ngoài nhiều lần trong ngày, đôi khi sau mỗi lần ăn hoặc uống. Mức độ nhẹ thường khoảng 3-5 lần phân nước mỗi ngày, nhưng số lần có thể cao hơn trong viêm dạ dày và ruột hoặc ngộ độc thực phẩm. Số lần đi ngoài càng nhiều, nguy cơ mất nước càng tăng, đặc biệt khi phân toàn nước hoặc đi kèm nôn.
• Đau bụng, quấy khóc hoặc co chân: Trẻ lớn có thể nói đau bụng, đau quặn hoặc mót đi ngoài. Trẻ nhỏ chưa biết nói thường biểu hiện bằng quấy khóc, nhăn mặt, co chân về phía bụng, khó chịu trước hoặc trong khi đi tiêu. Đau bụng nhẹ, từng cơn có thể xuất hiện khi ruột tăng nhu động. Ngược lại, đau bụng liên tục, đau dữ dội, bụng chướng hoặc trẻ phản ứng mạnh khi chạm vào bụng là dấu hiệu cần khám sớm.
• Nôn ói hoặc buồn nôn: Tiêu chảy có thể đi kèm nôn, đặc biệt trong viêm dạ dày và ruột do virus hoặc sau khi ăn phải thực phẩm không phù hợp. Trẻ có thể nôn một vài lần nhưng vẫn uống được từng ngụm nhỏ. Điều đáng lo là trẻ nôn liên tục, không giữ được nước, nôn màu xanh hoặc nôn kèm đau bụng dữ dội. Khi đó, trẻ có thể mất nước nhanh dù không sốt.
• Giảm ăn hoặc bú kém: Trẻ bị tiêu chảy có thể giảm cảm giác thèm ăn, bú ít hơn hoặc tạm thời không muốn ăn. Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, uống được và bắt đầu ăn lại khi đỡ khó chịu, biểu hiện này thường có thể theo dõi. Ở trẻ sơ sinh, bú kém cần được chú ý hơn vì trẻ phụ thuộc nhiều vào sữa để duy trì nước và năng lượng. Bú giảm rõ rệt kèm ít tã ướt, khô miệng hoặc ngủ li bì cần được đánh giá y tế.

Bé bị tiêu chảy nhưng không sốt có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của tiêu chảy chủ yếu phụ thuộc vào lượng nước và điện giải bị mất, không chỉ phụ thuộc vào việc trẻ có sốt hay không. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn vì lượng dịch dự trữ trong cơ thể thấp.

Dấu hiệu mất nước cần chú ý gồm:

• Tiểu ít rõ rệt hoặc không có tã ướt trong khoảng 3 giờ ở trẻ nhỏ.
• Miệng và lưỡi khô, khóc không có nước mắt.
• Mắt, má hoặc thóp trũng.
• Trẻ lừ đừ, ngủ nhiều bất thường, yếu hoặc kích thích.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Không uống được hoặc nôn mọi thứ vừa uống.

Bé bị tiêu chảy nhưng không sốt phải làm sao?

Khi bé bị tiêu chảy nhưng không sốt, cha mẹ nên ưu tiên bù nước, tiếp tục cho bé bú hoặc ăn nhẹ và theo dõi dấu hiệu mất nước.

• Cho bé uống oresol (ORS) pha đúng hướng dẫn, từng ngụm nhỏ và thường xuyên.
• Tiếp tục cho bé bú mẹ hoặc uống sữa như bình thường.
• Cho ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, cơm mềm, khoai tây, chuối, thịt nạc.
• Hạn chế nước ngọt, nước trái cây nhiều đường và thức ăn nhiều dầu mỡ.
• Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh.
• Có thể theo dõi tại nhà nếu bé vẫn tỉnh táo, uống được, tiểu bình thường, không nôn liên tục và phân không có máu.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Đưa bé đi khám ngay nếu có:

• Tiểu ít, không có tã ướt trong nhiều giờ.
• Miệng khô, khóc không có nước mắt, mắt hoặc thóp trũng.
• Lừ đừ, khó đánh thức hoặc rất yếu.
• Nôn liên tục, không uống được.
• Đau bụng dữ dội, bụng chướng.
• Phân có máu hoặc màu đen.
• Tiêu chảy không cải thiện sau khoảng 24 giờ ở trẻ nhỏ.

Không sốt không có nghĩa là chắc chắn không nguy hiểm. Mất nước mới là biến chứng cần theo dõi quan trọng nhất ở trẻ bị tiêu chảy.

Một số câu hỏi thường gặp

Bé bị tiêu chảy cấp bao lâu thì khỏi?

Thông thường, tiêu chảy cấp ở trẻ kéo dài khoảng 5-14 ngày tùy nguyên nhân. Các triệu chứng nặng như đi ngoài nhiều hoặc nôn ói thường giảm trong 1-2 ngày đầu, nhưng phân lỏng có thể kéo dài thêm một đến hai tuần.

Bé bị tiêu chảy lâu ngày không khỏi phải làm sao?

Nếu bé bị tiêu chảy lâu ngày không khỏi, cha mẹ không nên chỉ tiếp tục tự điều trị. Tiêu chảy kéo dài trên 4 tuần được xem là tiêu chảy mạn tính và cần tìm nguyên nhân; ngay cả tiêu chảy kéo dài 1-3 tuần cũng nên khám nếu bé suy giảm miễn dịch, mệt nhiều hoặc có biểu hiện bất thường.

• Cho bé uống oresol pha đúng hướng dẫn, từng ngụm nhỏ và thường xuyên.
• Tiếp tục cho bú mẹ, uống sữa và ăn thức ăn mềm, dễ tiêu.
• Ghi lại số lần đi ngoài, màu sắc phân, thực phẩm đã ăn và thuốc bé đang dùng.
• Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh hoặc tự kiêng nhiều loại thực phẩm.

Cha mẹ đưa bé khám bác sĩ để có thể xét nghiệm phân, đánh giá dinh dưỡng và kiểm tra tình trạng bất dung nạp thức ăn, dị ứng, ký sinh trùng, bệnh celiac hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác.