3 cách xạ trị ung thư phổi phổ biến và vai trò trong điều trị

Xạ trị ung thư phổi là gì và vai trò trong điều trị

Xạ trị ung thư phổi là phương pháp sử dụng tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc ngăn chúng phát triển. Đây là một trong những lựa chọn điều trị quan trọng, thường được chỉ định đơn lẻ hoặc kết hợp cùng phẫu thuật, hóa trị và liệu pháp miễn dịch, tùy giai đoạn bệnh và thể trạng người bệnh.

Vai trò chính của xạ trị trong ung thư phổi gồm:

• Xạ trị giúp kiểm soát khối u và vùng hạch liên quan, đặc biệt ở bệnh nhân không thể phẫu thuật. Với ung thư phổi giai đoạn sớm không mổ được, xạ trị định vị thân (SBRT) có thể đạt hiệu quả kiểm soát tại chỗ cao. Ngoài ra, xạ trị còn được chỉ định bổ trợ sau mổ hoặc hóa trị trong một số trường hợp chọn lọc để giảm nguy cơ tái phát tại chỗ.
• Kết hợp đa mô thức hóa-xạ trị đồng thời là tiêu chuẩn cho bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn III không thể cắt bỏ, giúp tăng tỷ lệ sống sót; bổ sung duy trì liệu pháp miễn dịch (ví dụ durvalumab) đã cải thiện kết quả ở nhiều nghiên cứu.
• Chăm sóc, điều trị giảm nhẹ triệu chứng: Xạ trị nhanh chóng giúp cầm máu, giảm đau, giảm tắc nghẽn đường thở và cải thiện khó thở, nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân giai đoạn tiến xa.

Xạ trị ung thư phổi gồm những gì?

Xạ trị ung thư phổi được chia thành nhiều phương pháp khác nhau, tùy giai đoạn bệnh, vị trí khối u và mục tiêu điều trị. Các công nghệ kỹ thuật hiện đại ngày nay giúp bác sĩ tập trung tia bức xạ chính xác vào khối u, giảm ảnh hưởng đến mô lành. Dưới đây là các phương pháp thường dùng:

Xạ trị chùm tia ngoài (EBRT)

Đây là phương pháp phổ biến nhất, sử dụng máy phát tia bức xạ chiếu từ bên ngoài vào khối u. Các kỹ thuật tiên tiến như IMRT (xạ trị điều biến liều) và IGRT (xạ trị hướng dẫn hình ảnh) giúp phân bố liều chính xác, giúp tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến mô lành.

• Áp dụng cho: ung thư phổi không tế bào nhỏ ở nhiều giai đoạn và ung thư phổi tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ.
• Ưu điểm: tiếp cận nhiều vị trí khối u, an toàn, hiệu quả, có thể kết hợp với hóa trị.
• Hạn chế: có thể cần nhiều buổi chiếu (khoảng 30–33 buổi cho phác đồ triệt căn), dễ gây mệt mỏi và một số tác dụng phụ như viêm thực quản, viêm phổi do tia.

Xem thêm: Cách kiểm tra ung thư phổi tại nhà

Xạ trị định vị thân (SBRT)

Đây là một kỹ thuật xạ trị hiện đại, dùng hệ thống công nghệ định vị 3D chính xác cao để chiếu tia bức xạ liều mạnh vào khối u ở phổi. Điểm đặc biệt là SBRT tính toán cả chuyển động hô hấp (khối u di chuyển khi bệnh nhân thở), nhờ vậy tia luôn “bám” đúng vào khối u, hạn chế tối đa ảnh hưởng mô lành.

• Áp dụng cho: ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm, đặc biệt khi bệnh nhân không đủ điều kiện phẫu thuật.
• Ưu điểm: hiệu quả tương đương phẫu thuật ở nhiều trường hợp, ít buổi chiếu, hạn chế ảnh hưởng mô lành.
• Hạn chế: không phù hợp cho khối u lớn hoặc lan rộng. Với u nằm trung tâm hoặc siêu trung tâm, cần thận trọng do nguy cơ biến chứng (xuất huyết, rò phế quản), và phải điều chỉnh phác đồ liều hoặc cân nhắc phương án khác.

Xạ trị trong (Brachytherapy)

Xạ trị trong đặt một nguồn phóng xạ nhỏ trực tiếp vào trong hoặc gần khối u phổi, thường thông qua ống nội soi. Cách này giúp tia bức xạ tác động tập trung, giảm ảnh hưởng ra ngoài.

• Áp dụng cho: bệnh nhân giai đoạn muộn, nhằm giảm triệu chứng như tắc nghẽn đường thở, khó thở hoặc ho ra máu.
• Ưu điểm: giảm nhanh triệu chứng, cải thiện hô hấp và chất lượng sống.
• Hạn chế: không phải điều trị triệt căn, chỉ mang tính hỗ trợ; ít được sử dụng rộng rãi vì yêu cầu kỹ thuật cao.

Xem thêm: X quang ung thư phổi

Xạ trị ung thư phổi sống được bao lâu?

Ở giai đoạn sớm, bệnh nhân được xạ trị triệt căn có tỷ lệ sống tương đối 5 năm khoảng 40–60%. Ở giai đoạn tiến xa hơn, khi xạ trị được phối hợp cùng hóa trị và/hoặc miễn dịch, thời gian sống trung vị đạt khoảng 20–47 tháng tùy mức đáp ứng và thể trạng.

Xạ trị là một phần trong điều trị đa mô thức, nên tiên lượng còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học của khối u và hiệu quả phối hợp các phương pháp khác.

Bảng tham khảo thời gian sống sau xạ trị theo giai đoạn:

Hy vọng câu trả lời phía trên đã giải đáp được cho bạn: ung thư phổi sau xạ trị sống được bao lâu?

Xạ trị ung thư phổi có đau không?

Trong quá trình xạ trị, bệnh nhân hầu như không cảm thấy đau, vì tia xạ không gây cảm giác khi đi qua cơ thể. Tuy nhiên, sau một số buổi, có thể xuất hiện cảm giác khó chịu như đau rát tại vùng da chiếu, đau ngực do viêm phổi hoặc khó nuốt do kích ứng thực quản.

Những vấn đề này thường tạm thời và kiểm soát được bằng thuốc giảm đau, kháng viêm và chế độ dinh dưỡng phù hợp. Quan trọng nhất là báo ngay cho bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường để được điều chỉnh kịp thời.

Xạ trị ung thư phổi bao nhiêu lần?

Bệnh nhân ung thư phổi có thể cần từ 3 buổi đến hơn 30 buổi xạ trị, tùy giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và phương pháp áp dụng. Với xạ trị định vị thân (SBRT), toàn bộ quá trình có thể hoàn tất chỉ trong 3–5 buổi, trong khi xạ trị triệt căn thường kéo dài liên tục trong 6–7 tuần với 25–35 buổi.

Xạ trị ung thư phổi bao nhiêu tiền?

Chi phí xạ trị ung thư phổi tại Việt Nam dao động từ khoảng 10 – 70 triệu đồng/đợt, tùy kỹ thuật áp dụng, số lần chiếu và bệnh viện. Với bệnh nhân có bảo hiểm y tế, mức chi phí thực tế có thể giảm đáng kể, đặc biệt tại bệnh viện công lập.

Bảng chi phí tham khảo tại Việt Nam:

Lưu ý:

• Chi phí khác nhau giữa bệnh viện công và tư.
• BHYT có thể thanh toán từ 50–80% chi phí tùy tuyến điều trị và loại kỹ thuật.
• Ngoài chi phí xạ trị, người bệnh có thể phát sinh thêm chi phí thuốc (hóa trị, miễn dịch), xét nghiệm và chăm sóc hỗ trợ.

Xem thêm: Marker ung thư phổi

Tác dụng phụ của xạ trị ung thư phổi

Mặc dù xạ trị tiêu diệt tế bào ung thư, một số tế bào lành xung quanh cũng có thể bị ảnh hưởng, dẫn tới tác dụng phụ ngắn hạn và dài hạn. Tác dụng phụ này tùy theo liều tia, vị trí chiếu và thể trạng người bệnh

1. Tác dụng phụ ngắn hạn

Tác dụng phụ này xảy ra trong hoặc ngay sau xạ trị. Các vấn đề này thường giảm dần sau vài tuần kết thúc điều trị, có thể kiểm soát bằng thuốc giảm đau, kháng viêm, chăm sóc da và điều chỉnh chế độ ăn mềm, dễ nuốt.

• Mệt mỏi: rất phổ biến do cơ thể tiêu hao năng lượng để phục hồi.
• Da vùng chiếu: đỏ, rát, khô hoặc ngứa, tương tự như cháy nắng nhẹ.
• Ho, khó thở nhẹ: do kích thích đường thở.
• Viêm thực quản do tia: gây khó nuốt, đau rát khi ăn uống.

2. Tác dụng phụ dài hạn

Tác dụng phụ này xuất hiện vài tháng đến vài năm sau xạ trị:

• Viêm phổi do tia: thường trong vòng 6 tháng, gây ho khan, khó thở, sốt nhẹ.
• Xơ phổi: có thể xuất hiện sau viêm phổi do tia, làm giảm dung tích phổi, gây khó thở mạn tính.
• Ảnh hưởng tim mạch: tăng nguy cơ bệnh mạch vành hoặc viêm màng ngoài tim nếu vùng chiếu gần tim.
• Tổn thương thực quản kéo dài: hiếm gặp, có thể gây hẹp hoặc nuốt nghẹn.

Nhờ các kỹ thuật hiện đại như IMRT, IGRT, SBRT, tỷ lệ gặp tác dụng phụ nặng đã giảm đáng kể. Việc tái khám tầm soát định kỳ, chẩn đoán sớm biến chứng và chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong cải thiện chất lượng sống.

Lời kết

Xạ trị ung thư phổi không chỉ mang lại cơ hội kiểm soát bệnh mà còn cải thiện chất lượng sống cho người bệnh, đặc biệt khi được áp dụng đúng chỉ định và kết hợp cùng các phương pháp khác. Việc tuân thủ phác đồ, tái khám định kỳ và chăm sóc toàn diện sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị. Trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa để lựa chọn hướng xạ trị ung thư phổi phù hợp là bước quan trọng trong quá trình điều trị.

Xem thêm: Tầm soát ung thư phổi