Chụp X-quang phổi có phát hiện ung thư không?

Chụp X-quang phổi là gì?

Chụp X-quang phổi (Chest X-ray, CXR) là phương pháp hình ảnh học sử dụng tia X để tạo ra hình ảnh lồng ngực, giúp bác sĩ quan sát tim, phổi và xương sườn. Kỹ thuật này thường được chỉ định khi người bệnh có triệu chứng như ho kéo dài, khó thở, đau ngực hay nghi ngờ viêm phổi, tràn dịch màng phổi. X-quang ngực đơn giản, chi phí thấp, dễ thực hiện và là bước thăm khám cơ bản trong y khoa.

Chụp X-quang phổi có phát hiện ung thư không?

X-quang phổi có thể phát hiện được khối u hoặc bất thường trong phổi, tuy nhiên hạn chế lớn là khó nhận diện ung thư ở giai đoạn sớm hoặc khối u nhỏ. Các nghiên cứu, trong đó có thử nghiệm sàng lọc ung thư phổi quốc gia (NLST), cho thấy chụp CT liều thấp (LDCT) hiệu quả hơn nhiều so với X-quang trong việc phát hiện sớm và giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao.

Ưu và nhược điểm của chụp X-quang phổi để phát hiện ung thư

Ưu điểm

• Đơn giản, nhanh chóng: Thời gian chụp chỉ vài phút, quy trình dễ thực hiện tại hầu hết bệnh viện, phòng khám.
• Chi phí thấp: Ít tốn kém hơn so với chụp CT hay PET-CT.
• Hữu ích trong cấp cứu: Có thể phát hiện tổn thương lớn như tràn dịch màng phổi, xẹp phổi hoặc khối u giai đoạn muộn.

Nhược điểm

• Độ nhạy thấp với ung thư sớm: Nhiều nghiên cứu cho thấy X-quang dễ bỏ sót khối u nhỏ, không giảm được tỷ lệ tử vong do ung thư phổi.
• Không phù hợp để tầm soát: Theo USPSTF 2021 khuyến cáo không dùng X-quang cho tầm soát định kỳ, thay vào đó là chụp CT liều thấp (LDCT) cho nhóm nguy cơ cao.
• Hạn chế thông tin chi tiết: Hình ảnh chỉ hai chiều, khó phân biệt khối u với tổn thương viêm hoặc sẹo phổi.

Xem thêm: Cách kiểm tra ung thư phổi tại nhà

Hình ảnh ung thư phổi trên X quang

Hình ảnh chụp x-quang ung thư phổi có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, tùy vị trí và giai đoạn của khối u. Thông thường, bác sĩ có thể nhận thấy qua hình ảnh:

• Khối mờ bất thường: Hiện lên như một vùng trắng hoặc nốt mờ trong phổi, bờ không đều hoặc khó xác định rõ. Dấu hiệu “bờ tua gai” không thể đánh giá chính xác trên X-quang mà cần chụp CT lát cắt mỏng để quan sát chi tiết hơn.
• Xẹp phổi hoặc viêm tắc nghẽn: Do khối u chèn ép hoặc làm tắc đường thở.
• Tràn dịch màng phổi: Thường xuất hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển.

Lưu ý, kết quả X-quang bình thường không loại trừ ung thư phổi, đặc biệt khi khối u nhỏ, nằm ngoại vi hoặc bị che khuất ở vùng trung tâm. Ngoài ra, X-quang không đủ chi tiết để phân biệt ung thư với các bệnh lý khác như viêm phổi, lao phổi hay sẹo xơ. Vì vậy, khi có nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định thêm chụp CT ngực có tiêm thuốc cản quang hoặc sinh thiết để xác định chẩn đoán chính xác hơn.

Xem thêm: Xạ trị ung thư phổi

Khi nào nên chụp X-quang phổi để phát hiện ung thư?

Chụp X-quang phổi không phải là công cụ tầm soát chuẩn, nhưng vẫn hữu ích trong chẩn đoán ban đầu khi người bệnh có triệu chứng. Một số trường hợp nên được chỉ định:

• Ho kéo dài, ho ra máu hoặc đau ngực.
• Khó thở, sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Theo dõi bất thường sau điều trị hoặc phát hiện trên khám lâm sàng.
• Hỗ trợ chẩn đoán khi không có điều kiện làm CT ngay.

Tầm soát định kỳ cho nhóm nguy cơ cao (người từ 50–80 tuổi, ≥20 pack-year, đang hút hoặc đã bỏ ≤15 năm; tầm soát hàng năm; dừng khi >15 năm không hút, sức khỏe kém, hoặc không đủ điều kiện điều trị triệt căn theo USPSTF 2021) phải dùng chụp CT liều thấp (LDCT) thay vì X-quang, do hiệu quả phát hiện và giảm tử vong vượt trội hơn.

Lưu ý khi chụp X-quang phổi

Chụp x quang ung thư phổi là kỹ thuật đơn giản, an toàn và thường được chỉ định khi bệnh nhân có triệu chứng hô hấp bất thường. Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả và tránh hiểu nhầm, người bệnh cần ghi nhớ một số lưu ý sau:

• Liều tia thấp, khá an toàn: Thường không gây hại, nhưng phụ nữ mang thai nên thông báo cho bác sĩ trước khi chụp.
• Chuẩn bị đơn giản: Chỉ cần tháo bỏ vật kim loại ở ngực, không cần nhịn ăn hay ngưng thuốc.
• Không thay thế CT liều thấp: X-quang không được khuyến cáo để tầm soát ung thư phổi vì dễ bỏ sót khối u nhỏ; CT liều thấp mới là phương pháp chuẩn cho nhóm nguy cơ cao.
• Dễ nhầm lẫn với bệnh lý khác: Hình ảnh mờ có thể do viêm phổi, lao hoặc sẹo phổi, không nhất thiết là ung thư.
• Kết quả cần bác sĩ chuyên khoa đọc: Tránh tự suy đoán để không gây lo lắng hoặc sai lệch.
• Không lạm dụng chụp nhiều lần: Chỉ nên thực hiện khi có chỉ định y khoa rõ ràng.

Tóm lại, x quang ung thư phổi hữu ích trong phát hiện ban đầu các bất thường, nhưng không phải công cụ tầm soát ung thư và cần kết hợp thêm các kỹ thuật hình ảnh khác để chẩn đoán chính xác.

Phương pháp chẩn đoán bổ sung khi nghi ngờ ung thư phổi trên X-quang

Khi phim X-quang cho thấy bất thường như khối mờ, tràn dịch hay xẹp phổi, bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT ngực có tiêm thuốc cản quang, lát cắt mỏng để đánh giá rõ tính chất tổn thương, xác định vị trí và kiểm tra hạch trung thất. Bên cạnh đó, còn có một số chẩn đoán như:

• PET/CT: Giúp đánh giá mức độ chuyển hóa của khối u, gợi ý khả năng ác tính và xác định giai đoạn lan rộng, nhưng có thể cho kết quả dương tính giả trong trường hợp viêm. Kết quả PET/CT chỉ mang tính định hướng, chẩn đoán xác định vẫn cần sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học.
• MRI: Thường được chỉ định khi cần kiểm tra ung thư đã lan đến não, tủy sống hoặc cấu trúc thần kinh trung ương.
• Nội soi phế quản và sinh thiết: Là bước quan trọng giúp lấy mẫu mô hoặc dịch phổi để xét nghiệm giải phẫu bệnh, từ đó khẳng định chính xác có ung thư hay không.

Theo nghiên cứu, chỉ có CT liều thấp mới chứng minh được khả năng giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi, trong khi X-quang không đạt hiệu quả này. Do đó, X-quang chỉ nên xem là công cụ khởi đầu, còn việc chẩn đoán và sàng lọc ung thư phổi cần sự kết hợp nhiều phương pháp hiện đại hơn.

Lời kết

Chụp X-quang phổi là kỹ thuật hình ảnh đơn giản, nhanh chóng, hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu bất thường liên quan đến ung thư. Tuy nhiên, X-quang không đủ chính xác để tầm soát hay chẩn đoán sớm, mà cần kết hợp với CT liều thấp hoặc các phương pháp chuyên sâu khác. Hiểu đúng vai trò của X-quang sẽ giúp người bệnh có hướng thăm khám và điều trị phù hợp hơn.

Xem thêm: Marker ung thư phổi