Ung thư phổi có di truyền không? Đối tượng nguy cơ và phòng ngừa

Ung thư phổi có di truyền không?

Ung thư phổi có thể mang yếu tố di truyền. Cơ chế di truyền có thể liên quan đến một số đột biến gen hiếm gặp, ví dụ như gen TP53 (hội chứng Li-Fraumeni) làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư phổi. Các gen khác như gen BRCA2, gen CHEK2 cũng đã được ghi nhận trong một số nghiên cứu.

Nghiên cứu dịch tễ cho thấy, người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn gần gấp đôi, đặc biệt nếu người thân mắc bệnh khi còn trẻ. Nguy cơ này tăng có thể do hai yếu tố chính:

1. Cùng chia sẻ một số gen nhạy cảm làm tăng nguy cơ ung thư
2. Cùng phơi nhiễm với các yếu tố môi trường giống nhau, đặc biệt là khói thuốc lá trong gia đình

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng hút thuốc lá và phơi nhiễm môi trường (khói thuốc, amiăng, radon, bụi mịn, kim loại nặng…) vẫn là yếu tố nguy cơ chính. Yếu tố di truyền chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nhưng khi kết hợp với thói quen xấu sẽ làm nguy cơ bệnh tăng đáng kể.

Xem thêm: Bệnh ung thư phổi có lây không?

Nguyên nhân chính gây ung thư phổi

Ung thư phổi hình thành khi các tế bào trong mô phổi phát triển bất thường và mất kiểm soát, tạo thành khối u ác tính. Mặc dù yếu tố di truyền có thể góp phần, nhưng phần lớn các ca ung thư phổi là do tác động của môi trường và lối sống, đặc biệt là hút thuốc lá. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất:

• Hút thuốc lá chủ động: Là nguyên nhân hàng đầu, chiếm khoảng 80–90% ca bệnh. Trong khói thuốc có hơn 70 chất gây ung thư, bao gồm benzene, formaldehyde và nitrosamine. Càng hút nhiều, nguy cơ mắc bệnh càng cao.
• Hít khói thuốc thụ động: Người sống hoặc làm việc cùng người hút thuốc cũng có nguy cơ ung thư phổi cao hơn dù không trực tiếp hút.
• Ô nhiễm không khí: Tiếp xúc lâu dài với bụi mịn (PM2.5), khí thải xe cộ, khói than củi hoặc khói công nghiệp làm tăng nguy cơ tổn thương phổi mạn tính.
• Tiếp xúc với chất gây ung thư nghề nghiệp: Bao gồm amiăng, radon, asen, niken, crom, cadmium, thường gặp ở người làm việc trong hầm mỏ, công nghiệp nặng hoặc xây dựng.
• Bệnh phổi mạn tính: Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi, lao phổi cũ… có nguy cơ cao hơn vì mô phổi bị tổn thương kéo dài.
• Yếu tố di truyền: Một số đột biến gen di truyền (như TP53, BRCA2, CHEK2) làm tăng khả năng phát triển ung thư khi tiếp xúc với tác nhân gây hại từ môi trường.

Đối tượng nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi

Bệnh ung thư phổi có di truyền không chỉ là một phần của vấn đề, nhiều yếu tố khác khiến một số nhóm người có nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi cao hơn. Các đối tượng sau cần đặc biệt lưu ý:

• Người hút thuốc lá: chiếm tới hơn 80% ca ung thư phổi, nguy cơ tăng theo số lượng và thời gian hút.
• Người hít khói thuốc thụ động: đặc biệt là trẻ em, mẹ bầu cũng có nguy cơ cao dù không trực tiếp hút.
• Người làm việc trong môi trường độc hại, ô nhiễm không khí: tiếp xúc với amiăng, radon, bụi mịn, khí thải công nghiệp hoặc kim loại nặng (asen, crom, niken, cadmium).
• Người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi: nguy cơ cao hơn so với người không có tiền sử này.
• Người mắc bệnh phổi mạn tính (COPD, xơ phổi…): dễ phát triển thành ung thư phổi hơn.
• Người lớn tuổi: nguy cơ tăng dần theo tuổi, đặc biệt trên 65 tuổi.

Cách phòng ngừa ung thư phổi hiệu quả

Phòng ngừa ung thư phổi tập trung chủ yếu vào việc loại bỏ các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh. Ngoài việc trả lời câu hỏi bệnh ung thư phổi có di truyền không, những biện pháp sau được xem là hiệu quả nhất:

• Ngừng hút thuốc lá: biện pháp quan trọng nhất, giúp giảm đáng kể nguy cơ dù bạn đã hút trong nhiều năm.
• Tránh khói thuốc thụ động: hạn chế tiếp xúc với môi trường có khói thuốc, đặc biệt trong gia đình và nơi làm việc.
• Bảo vệ khỏi môi trường độc hại: kiểm tra và xử lý khí radon trong nhà, sử dụng trang bị bảo hộ khi làm việc với amiăng, hóa chất hoặc kim loại nặng.
• Giữ phổi khỏe mạnh: tiêm phòng cúm, viêm phổi, điều chỉnh lối sống như tập thể dục đều đặn, duy trì chế độ ăn giàu rau xanh và trái cây giúp tăng sức đề kháng.
• Khám sức khỏe và tầm soát định kỳ: Chỉ định cho mọi đối tượng và đặc biệt khuyến nghị cho người có tiền sử hút thuốc nhiều năm hoặc có yếu tố gia đình; chụp CT liều thấp được khuyến nghị trong một số trường hợp nguy cơ cao.

Xem thêm:

• Ung thư phổi sống được bao lâu?
• Xơ phổi có phải ung thư không?