Ung thư cổ tử cung: Dấu hiệu, biện pháp tầm soát và phòng ngừa

Ung thư cổ tử cung là gì?

Ung thư cổ tử cung là bệnh ung thư phát triển từ các tế bào bất thường tại cổ tử cung – phần nối giữa tử cung và âm đạo. Hầu hết các trường hợp liên quan đến nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus) nguy cơ cao kéo dài.

Hai loại phổ biến nhất là ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma), chiếm khoảng 80 – 90% các trường hợp, phát triển từ các tế bào phẳng ở bề mặt ngoài của cổ tử cung và ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), phát triển từ các tế bào tuyến sản xuất chất nhầy ở bên trong cổ tử cung. Ngoài ra còn có một số loại ít gặp hơn như adenosquamous carcinoma và các loại rất hiếm như ung thư tế bào nhỏ.

Theo thống kê, ung thư cổ tử cung thường gặp nhất ở phụ nữ từ 35 đến 44 tuổi. Đây là nhóm tuổi có nguy cơ bị mắc bệnh cao nhất. Tuy nhiên, hơn 15% các ca mắc mới được ghi nhận ở phụ nữ trên 65 tuổi, đặc biệt là những người không thực hiện tầm soát ung thư định kỳ.

Thông tin nhanh:

• Nguyên nhân chính: Nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài.
• Dấu hiệu thường gặp: Chảy máu âm đạo bất thường, đau vùng chậu, đau khi quan hệ tình dục, khí hư bất thường.
• Đối tượng nguy cơ: Phụ nữ đã từng quan hệ tình dục, đặc biệt từ 30 tuổi trở lên.
• Phương pháp phát hiện: Xét nghiệm HPV, Pap smear, soi cổ tử cung và sinh thiết.
• Có thể phòng ngừa bằng: Tiêm vaccine HPV và tầm soát định kỳ.

Dấu hiệu và triệu chứng ung thư cổ tử cung

Dấu hiệu nhận biết ung thư cổ tử cung thường không rõ ràng ở giai đoạn đầu và khi xuất hiện thì có thể rất giống với các bệnh lý phụ khoa khác, vì vậy hiểu rõ và phân biệt từng dấu hiệu, triệu chứng theo giai đoạn rất quan trọng giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm thường không gây ra triệu chứng hoặc chỉ có những dấu hiệu rất mơ hồ, bao gồm:

• Xuất huyết âm đạo bất thường: Xuất huyết âm đạo là dấu hiệu ung thư cổ tử cung phổ biến nhất khi bệnh bắt đầu phát triển. Xuất huyết có thể là chảy máu nhẹ hoặc điểm xuất huyết giữa chu kỳ kinh nguyệt, chảy máu sau quan hệ tình dục hoặc xuất hiện sau khi đã mãn kinh. Máu có màu đỏ tươi hoặc thẫm và có thể kéo dài không theo chu kỳ kinh nguyệt thông thường. Xuất huyết là do các tổn thương tế bào ác tính làm tổn thương mao mạch vùng cổ tử cung.
• Thay đổi dịch âm đạo: Dịch tiết âm đạo ra nhiều hơn bình thường, có thể có màu vàng, xanh hoặc lẫn máu, đôi khi có mùi hôi khó chịu. Dịch này xuất phát từ các tổn thương hoặc viêm nhiễm tại cổ tử cung do khối u gây ra.
• Đau khi quan hệ: Cảm giác đau hoặc khó chịu khi giao hợp do tổn thương viêm hoặc loét tại cổ tử cung, nhất là khi khối u đã lớn.
• Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt: Kinh nguyệt kéo dài hơn bình thường hoặc ra nhiều hơn cũng có thể là dấu hiệu nhận biết bệnh. Tuy nhiên, dấu hiệu này rất dễ nhầm lẫn với các rối loạn kinh nguyệt cơ bản.

Dấu hiệu ung thư cổ tử cung ở giai đoạn muộn và di căn

Các biểu hiện ung thư cổ tử cung trở nên rõ ràng, nặng nề hơn và xảy ra với tần suất cao hơn khi bệnh phát triển nặng:

• Xuất huyết âm đạo nặng và kéo dài: Chảy máu nhiều sau quan hệ, giữa chu kỳ kinh nguyệt hoặc ngay cả khi đã mãn kinh có thể là triệu chứng ở giai đoạn muộn. Máu có thể xuất hiện tự nhiên, không có nguyên nhân rõ ràng và kéo dài dai dẳng, liên tục. Đây là dấu hiệu ung thư cổ tử cung cảnh báo khối u phát triển xâm lấn phá vỡ cấu trúc mạch máu ở cổ tử cung.
• Dịch âm đạo lẫn máu, có mùi hôi khắm: Dịch dịch âm đạo tăng tiết, có mùi hôi và màu sắc bất thường do mô hoại tử và viêm nhiễm do khối u gây ra. Đây là dấu hiệu cho thấy ung thư đã phát triển đáng kể.
• Đau vùng bụng dưới, vùng chậu và đau lưng: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, tăng khi ung thư xâm lấn vào các cơ quan, tổ chức lân cận và dây thần kinh vùng chậu, thậm chí lan xuống chân gây cảm giác tê bì, đau nhức chân.
• Sưng phù chân: Do ung thư lan đến hoặc chèn ép các hạch bạch huyết ở vùng chậu, gây tắc nghẽn dẫn lưu bạch huyết và phù nề phần chi dưới.
• Rối loạn tiểu tiện: Thay đổi tiểu tiện, tiểu buốt, tiểu khó, tiểu ra máu hoặc bí tiểu là dấu hiệu ung thư cổ tử cung do ung thư xâm lấn vào bàng quang hoặc niệu đạo.
• Rối loạn đại tiện: Táo bón, mót rặn, phân nhỏ hoặc đi không hết phân, thậm chí có thể có đường rò giữa trực tràng và âm đạo do khối u lan rộng.
• Sụt cân nhanh, mệt mỏi kéo dài, suy nhược toàn thân: Phản ánh tình trạng toàn thân suy kiệt do ung thư tiến triển và các phản ứng viêm của cơ thể.
• Khó thở, ho ra máu (khi ung thư di căn xa): Ở giai đoạn di căn, ung thư có thể lan đến phổi, gan, xương gây ra các triệu chứng tương ứng.

Một số dấu hiệu như xuất huyết âm đạo bất thường và dịch âm đạo thay đổi cũng có thể xuất hiện ở các bệnh phụ khoa khác như viêm cổ tử cung, polyp tử cung, rối loạn kinh nguyệt, hoặc u xơ tử cung. Tuy nhiên, khác biệt ở ung thư cổ tử cung là các dấu hiệu thường kéo dài, tái phát nhiều lần, không đáp ứng điều trị thông thường và kèm theo triệu chứng đau vùng chậu, đau lưng, sưng phù chân hoặc rối loạn tiểu tiện. Do đó, khi có các dấu hiệu trên, cần đi khám chuyên khoa phụ sản và làm các xét nghiệm tầm soát hoặc sinh thiết để chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.

Xem thêm: Dấu hiệu ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối

Nguyên nhân ung thư cổ tử cung

Nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung là nhiễm virus Human Papillomavirus (HPV) nguy cơ cao kéo dài, đặc biệt là HPV 16 và HPV 18. HPV lây truyền chủ yếu qua đường tình dục và có thể gây ra những thay đổi bất thường ở các tế bào cổ tử cung. Theo thời gian, các tế bào này có thể tiến triển thành tổn thương tiền ung thư và ung thư nếu không được phát hiện hoặc điều trị kịp thời.
Tuy nhiên, không phải tất cả phụ nữ nhiễm HPV đều mắc bệnh. Nguy cơ phát triển bệnh tăng lên khi kết hợp với các yếu tố sau:

• Quan hệ tình dục sớm và có nhiều bạn tình: Tăng khả năng tiếp xúc với virus HPV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
• Hút thuốc lá: Các hóa chất độc hại trong khói thuốc làm suy giảm hệ miễn dịch và gây tổn thương tế bào ở cổ tử cung, tăng nguy cơ ung thư.
• Tình trạng suy giảm miễn dịch: Những người có hệ miễn dịch yếu hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao hơn.
• Viêm nhiễm phụ khoa kéo dài: Các thói quen vệ sinh sinh dục không đúng cách hoặc các bệnh viêm nhiễm tái phát làm tổn thương và kích thích tế bào tại cổ tử cung phát triển bất thường.
• Sử dụng thuốc tránh thai lâu dài: Một số nghiên cứu cho thấy việc dùng thuốc tránh thai kéo dài có thể tăng nhẹ nguy cơ ung thư cổ tử cung.
• Chế độ ăn uống và béo phì: Thói quen ăn ít rau quả, thiếu chất chống oxy hóa và tình trạng béo phì cũng được ghi nhận là yếu tố góp phần.

Xem thêm: Triệu chứng ung thư cổ tử cung giai đoạn đầu

Các phương pháp tầm soát ung thư cổ tử cung

Các phương pháp tầm soát phổ biến hiện nay gồm xét nghiệm Pap smear, xét nghiệm HPV và nội soi cổ tử cung khi cần thiết. Nếu phát hiện bất thường, bác sĩ có thể chỉ định nội soi cổ tử cung và sinh thiết để xác định chẩn đoán.

Xét nghiệm Pap-smear (Phết tế bào cổ tử cung)

Pap smear (phết tế bào cổ tử cung) là phương pháp sử dụng mẫu tế bào lấy từ cổ tử cung để phát hiện các thay đổi bất thường có thể dẫn đến ung thư.

Hiện có hai hình thức phổ biến:

• Pap smear truyền thống: Tế bào được lấy trực tiếp phết lên lam kính và gửi để phân tích.
• Pap smear dạng lỏng (liquid-based cytology): Tế bào được rửa vào dung dịch bảo quản, giúp tăng độ chính xác khi phân tích và hạn chế mẫu bị sai lệch.

Xét nghiệm HPV

Xét nghiệm HPV giúp phát hiện sự hiện diện của các chủng HPV nguy cơ cao, đặc biệt là HPV 16 và HPV 18 – hai nguyên nhân gây phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung. Mẫu bệnh phẩm được lấy tương tự như Pap smear. Kết quả xét nghiệm giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh và hỗ trợ bác sĩ quyết định kế hoạch theo dõi hoặc can thiệp phù hợp.

Ở nhiều quốc gia, xét nghiệm HPV được khuyến nghị là phương pháp tầm soát ưu tiên cho phụ nữ từ 30 tuổi trở lên hoặc được thực hiện kết hợp với Pap smear để tăng khả năng phát hiện bất thường.

Nội soi cổ tử cung và sinh thiết

Nội soi cổ tử cung thường được chỉ định khi kết quả Pap smear hoặc xét nghiệm HPV bất thường. Bác sĩ sử dụng thiết bị phóng đại chuyên dụng để quan sát chi tiết bề mặt cổ tử cung và xác định các vùng nghi ngờ tổn thương. Nếu phát hiện bất thường, một mẫu mô nhỏ có thể được lấy để sinh thiết.

Sinh thiết là phương pháp giúp xác định chính xác liệu tổn thương có phải là tiền ung thư hoặc ung thư hay không.

Ung thư cổ tử cung thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm và có thể không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, tầm soát định kỳ là cách hiệu quả nhất để phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và giảm nguy cơ mắc bệnh.
Nếu bạn đã từng quan hệ tình dục, có tiền sử nhiễm HPV hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phương pháp tầm soát phù hợp.

Trung Tâm Y Khoa DIAG cung cấp dịch vụ xét nghiệm HPV nguy cơ cao với quy trình nhanh chóng, kết quả chính xác và đội ngũ chuyên môn hỗ trợ giải thích kết quả rõ ràng. Hệ thống phòng xét nghiệm đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế giúp khách hàng an tâm khi thực hiện các xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung.

Tham khảo thêm về xét nghiệm tầm soát tế bào ung thư cổ tử cung tại DIAG.

Ung thư cổ tử cung có chữa được không?

Ung thư cổ tử cung có thể điều trị hiệu quả, đặc biệt khi được phát hiện ở giai đoạn sớm. Tiên lượng của bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn ung thư, kích thước khối u, mức độ lan rộng và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Càng phát hiện sớm, khả năng kiểm soát bệnh và hiệu quả điều trị càng cao. Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến nghị phụ nữ nên tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm HPV hoặc Pap smear, ngay cả khi chưa có triệu chứng bất thường.

Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp điều trị sau:

• Phẫu thuật: Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến và có hiệu quả cao ở các giai đoạn sớm của ung thư cổ tử cung. Các hình thức phẫu thuật bao gồm:
  • Cắt tử cung toàn phần hoặc cắt bỏ khối u: Loại bỏ cổ tử cung và tử cung, đôi khi kèm theo hạch lympho vùng chậu.
  • Phẫu thuật bảo tồn sinh sản: Dành cho các bệnh nhân trẻ muốn giữ khả năng sinh sản, như cắt bỏ một phần cổ tử cung hoặc phẫu thuật tròn quanh cổ tử cung.
• Xạ trị: Sử dụng tia phóng xạ để tiêu diệt tế bào ung thư cả bên ngoài và trong cổ tử cung. Đây là phương pháp điều trị quan trọng cho các trường hợp ung thư giai đoạn muộn hoặc bệnh nhân không thể phẫu thuật.
• Hóa trị: Hóa trị thường được sử dụng kết hợp với xạ trị, gọi là hóa xạ trị đồng thời, đặc biệt với các trường hợp ung thư tiến triển hoặc tái phát. Thuốc hóa trị như cisplatin giúp tăng hiệu quả của xạ trị và giảm khả năng tái phát bệnh.
• Liệu pháp đích và miễn dịch: Các phương pháp điều trị mới như thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch được khuyến cáo cho bệnh nhân ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn sau khi thất bại với các phương pháp điều trị trước đó.
• Theo dõi và chăm sóc hỗ trợ: Sau điều trị, người bệnh cần được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm tái phát hoặc biến chứng. Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ như điều trị giảm đau, dinh dưỡng, và cải thiện chất lượng cuộc sống rất quan trọng cho bệnh nhân.

Biến chứng của ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng khi bệnh tiến triển hoặc là hậu quả của các phương pháp điều trị. Mức độ biến chứng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, vị trí khối u và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Biến chứng do ung thư tiến triển

Khi khối u phát triển và lan rộng, người bệnh có thể gặp các biến chứng sau:

• Xuất huyết nặng: Ung thư phát triển phá hủy cấu trúc mạch máu ở cổ tử cung, gây chảy máu âm đạo kéo dài hoặc máu chảy nhiều đột ngột. Xuất huyết nặng có thể dẫn đến thiếu máu nghiêm trọng, suy nhược cơ thể.
• Đau vùng chậu và lan rộng: Khi ung thư xâm lấn các mô lân cận như tử cung, âm đạo, dây thần kinh, vùng chậu người bệnh sẽ có cảm giác đau dai dẳng, lan rộng ra thắt lưng hoặc xuống chân, ảnh hưởng đến vận động và sinh hoạt.
• Rối loạn tiểu tiện: Khối u có thể chèn ép hoặc xâm lấn vào bàng quang, niệu đạo gây tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu, bí tiểu hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu do tắc nghẽn.
• Rối loạn đại tiện: Ung thư lan sang trực tràng có thể gây táo bón, đi ngoài khó khăn, mót rặn hoặc xuất hiện rò hậu môn – âm đạo, gây đau đớn và rất khó khăn trong điều trị.
• Phù chân và tắc nghẽn bạch huyết: Khi ung thư lan hoặc chèn ép hạch bạch huyết vùng chậu làm tắc nghẽn lưu thông bạch huyết, dẫn đến phù nề chi dưới (phù chân), khiến người bệnh đau chân, vận động khó khăn và giảm chất lượng cuộc sống.
• Sụt cân, mệt mỏi: Các triệu chứng toàn thân này là biểu hiện của giai đoạn muộn, phản ánh sự mệt mỏi kéo dài do thiếu máu, suy dinh dưỡng và phản ứng viêm hệ thống của cơ thể với bệnh.
• Di căn xa: Ở giai đoạn cuối, ung thư cổ tử cung có thể di căn lên phổi, gan, xương, não… khiến xuất hiện các triệu chứng tương ứng như khó thở, vàng da, đau xương, đau đầu, làm giảm đáng kể thời gian và chất lượng cuộc sống.

Xem thêm: Ung thư cổ tử cung giai đoạn 2

Biến chứng do điều trị

Bên cạnh lợi ích điều trị, phẫu thuật, xạ trị và hóa trị cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn.

• Biến chứng phẫu thuật: Bao gồm tổn thương mạch máu lớn, tổn thương bàng quang và niệu đạo, gây rò rỉ nước tiểu, bàng quang mất chức năng tạm thời hoặc kéo dài. Các biến chứng nhiễm trùng vết mổ, máu đông tĩnh mạch sâu cũng thường xảy ra.
• Biến chứng xạ trị: Xạ trị có thể gây viêm bàng quang, viêm ruột, loét niêm mạc âm đạo, làm hẹp âm đạo (vaginal stenosis) gây khó khăn khi giao hợp và khám phụ khoa. Ngoài ra, xạ trị còn có thể gây suy chức năng buồng trứng dẫn đến mãn kinh sớm.
• Biến chứng hóa trị: Bao gồm các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, mệt mỏi kéo dài, rụng tóc, suy giảm miễn dịch làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Ung thư thứ phát do xạ trị: Những năm sau điều trị, có nguy cơ phát triển các ung thư khác liên quan đến vùng chiếu xạ như ung thư trực tràng, bàng quang, hoặc biểu mô tế bào khác.

Xem thêm: Ung thư cổ tử cung giai đoạn 3

Cách phòng ngừa ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả. Tiêm vaccine HPV và tầm soát định kỳ là hai biện pháp quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư.

• Tiêm vắc xin phòng HPV: Vaccine HPV giúp bảo vệ cơ thể trước các chủng HPV nguy cơ cao gây ung thư cổ tử cung. Vaccine được khuyến cáo tiêm cho trẻ em và thanh thiếu niên từ 9 – 14 tuổi trước khi có quan hệ tình dục để đạt hiệu quả tối ưu. Những người chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều vẫn có thể được tư vấn tiêm bổ sung tùy theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
• Tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ: Các xét nghiệm như HPV hoặc Pap smear giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường ở cổ tử cung trước khi tiến triển thành ung thư, từ đó tăng hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tử vong.
• Giữ vệ sinh vùng kín đúng cách: Vệ sinh vùng kín sạch sẽ, tránh thụt rửa âm đạo thường xuyên và giữ vùng kín khô thoáng có thể giúp hạn chế viêm nhiễm phụ khoa kéo dài.
• Thực hành tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su, hạn chế số lượng bạn tình và duy trì mối quan hệ tình dục an toàn giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV.
• Ngừng hút thuốc lá: Hút thuốc làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào cổ tử cung và giảm khả năng đào thải HPV của cơ thể. Bỏ thuốc lá giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Chế độ ăn cân bằng, tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ sức khỏe.
• Đi khám sức khỏe định kỳ: Khám phụ khoa và thực hiện tầm soát theo khuyến cáo của bác sĩ giúp phát hiện sớm các bất thường và can thiệp kịp thời khi cần thiết.

Xem thêm: Phòng ngừa ung thư cổ tử cung

Xem thêm: Ung thư cổ tử cung sống được bao lâu?

Những câu hỏi thường gặp về ung thư cổ tử cung

1. Ung thư cổ tử cung có lây không?

Ung thư cổ tử cung không lây từ người sang người. Tuy nhiên, virus HPV – nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp – có thể lây truyền qua quan hệ tình dục, tiếp xúc da kề da ở vùng sinh dục hoặc các hình thức tiếp xúc thân mật khác. Tiêm vaccine HPV và thực hành tình dục an toàn có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm virus này.

2. Ung thư cổ tử cung sống được bao lâu?

Tiên lượng sống phụ thuộc vào giai đoạn bệnh khi được chẩn đoán, mức độ lan rộng của khối u và khả năng đáp ứng điều trị. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, nhiều trường hợp có thể được điều trị hiệu quả và có tỷ lệ sống sau 5 năm cao. Vì vậy, tầm soát định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện bệnh sớm và cải thiện tiên lượng.

3. Sau mãn kinh có cần tầm soát ung thư cổ tử cung không?

Có thể cần tiếp tục tầm soát sau mãn kinh tùy thuộc vào độ tuổi, tiền sử tầm soát và các yếu tố nguy cơ của từng người. Theo khuyến cáo hiện nay, một số phụ nữ trên 65 tuổi có thể ngừng tầm soát nếu đã có kết quả xét nghiệm bình thường liên tục trong nhiều năm. Bạn nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn lịch tầm soát phù hợp.