Có thể tự kiểm tra ung thư vòm họng không? Cách hiệu quả nhất là gì?

Có thể tự kiểm tra ung thư vòm họng tại nhà không?

Hiện tại không có bất cứ phương pháp tự kiểm tra ung thư vòm họng tại nhà nào được y học chính thống công nhận hoặc khuyến nghị. Các phương pháp “tự kiểm tra” chỉ mang tính hỗ trợ nhận biết triệu chứng mà không thể thay thế được chẩn đoán y khoa, như nội soi tai mũi họng và sinh thiết.

Có ba nguyên nhân lý giải cho vấn đề này.

• Ung thư vòm họng phát triển ở vị trí sâu, khó tiếp cận là nằm ở sau khoang mũi và trên họng. Đây là vị trí không thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường hoặc sờ nắn bằng tay.
• Vị trí khởi phát ung thư vòm họng phổ biến nhất là ở một ngách nhỏ hai bên gọi là hố Rosenmuller. Đây là một cấu trúc nằm rất sâu và khuất, hoàn toàn không thể nhìn thấy khi chỉ há miệng soi gương thông thường.
• Triệu chứng bệnh trong giai đoạn sớm rất mờ nhạt và rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý tai-mũi-họng thông thường, như nghẹt mũi một bên, ù tai nhẹ, chảy máu cam thoáng qua.

Xem thêm: Tầm soát ung thư vòm họng hết bao nhiêu tiền?

Chỉ khoảng 10% ca bệnh ung thư vòm họng được phát hiện ở giai đoạn sớm. Điều này đã được nhiều nghiên cứu và báo cáo khoa học xác nhận, cho thấy việc dựa vào triệu chứng để tự phát hiện là cực kỳ khó khăn.

Hơn nữa, mặc dù có thể nhận biết một số dấu hiệu nghi ngờ ở giai đoạn muộn (như hạch cổ cứng, ù tai kéo dài, chảy máu mũi một bên không rõ nguyên nhân), những biểu hiện này vẫn không đủ để kết luận chính xác là mắc ung thư vòm họng.

Vậy nên, tự kiểm tra hoàn toàn là bất khả thi để nhận biết ung thư vòm họng. Loại ung thư này chỉ có thể được chẩn đoán chính xác qua nội soi và sinh thiết mô.

Quy tắc nhận biết sớm: Chú ý các triệu chứng “một bên” và “dai dẳng”

Nhiều bệnh tai mũi họng thông thường (cảm cúm, viêm họng) thường có triệu chứng ở cả hai bên và sẽ thuyên giảm sau 1-2 tuần. Còn đối với ung thư vòm họng là dựa trên các dấu hiệu chỉ xuất hiện một bên và dai dẳng, không tự hết sau vài tuần.

Một số triệu chứng cần chú ý như:

• Ù tai một bên.
• Ngạt mũi một bên.
• Chảy máu mũi một bên.

Nếu gặp tình trạng này thì bạn cần đi khám bác sĩ ngay.

Xem thêm: Xét nghiệm ung thư vòm họng

Cách phát hiện ung thư vòm họng chính xác nhất

Cách khám ung thư vòm họng bắt đầu bằng việc kiểm tra triệu chứng, sau đó tiến hành các xét nghiệm y học chuyên sâu để chẩn đoán chính xác. Trong đó bao gồm nội soi, kết hợp với sinh thiết mô và xét nghiệm nhiễm trùng EBV virus (EBV).

• Nội soi tai mũi họng: Nội soi là bước đầu tiên và cực kỳ quan trọng để phát hiện các tổn thương nghi ngờ trong vùng vòm họng. Bác sĩ sử dụng ống nội soi mềm có gắn camera đưa qua mũi để quan sát trực tiếp khu vực vòm mũi họng. Nếu phát hiện bất thường (như khối u, loét, chảy máu) sẽ tiến hành sinh thiết để xác định ung thư.
• Sinh thiết mô: Đây là tiêu chuẩn vàng và là bước bắt buộc để chẩn đoán xác định ung thư vòm họng, được thực hiện bằng cách lấy mẫu mô nghi ngờ để soi dưới kính hiển vi sau khi đã làm nội soi. Mọi quyết định điều trị đều phải dựa trên kết quả giải phẫu bệnh từ mẫu sinh thiết này.
• Xét nghiệm EBV: Ung thư vòm họng có mối liên hệ mật thiết với virus Epstein-Barr. Vậy nên việc xét nghiệm EBV giúp phát hiện sớm ở người nguy cơ cao. Dù không thể thay thế giá trị chẩn đoán của sinh thiết, nhưng xét nghiệm này có hiệu quả rất cao trong sàng lọc sớm ung thư vòm họng.

Trong nhiều trường hợp, các bác sĩ còn có thể chỉ định thực hiện chụp MRI vùng đầu cổ, chụp CT hoặc PET-CT để xác định giai đoạn bệnh.

• MRI vùng đầu cổ: Đánh giá kích thước, vị trí, mức độ xâm lấn của u vào nền sọ, hạch bạch huyết cổ.
• CT Scan: Hỗ trợ đánh giá di căn hạch.
• PET-CT: Tầm soát di căn xa trong toàn thân.

Nên tầm soát ung thư vòm họng bằng cách nào là hiệu quả?

Việc tầm soát cần được thực hiện phụ thuộc vào triệu chứng ung thư vòm họng mà bạn đang có:

• Nếu có triệu chứng nghi ngờ (ù tai một bên, nổi hạch cổ, ngạt mũi kéo dài…): Bắt buộc phải đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi vòm họng. Đây là bước đầu tiên và không thể thay thế bằng bất kỳ phương pháp nào khác.
• Nếu không có triệu chứng nhưng muốn tầm soát do có nguy cơ cao: Nên tham khảo ý kiến bác sĩ Tai Mũi Họng. Bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định xét nghiệm máu EBV kết hợp với thăm khám lâm sàng để đánh giá nguy cơ. Dựa trên kết quả tổng thể, bác sĩ sẽ tư vấn xem bạn có cần nội soi hay không.

Xét nghiệm EBV (đặc biệt là định lượng EBV DNA) là một công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ ở những người không có triệu chứng hoặc dùng để tiên lượng và theo dõi ở những bệnh nhân đã được chẩn đoán.

Tuy nhiên, xét nghiệm EBV không thay thế được vai trò của nội soi và sinh thiết trong việc sàng lọc chẩn đoán ung thư vòm họng.