Cách phòng tránh ung thư hiệu quả được khuyến nghị

Cách phòng tránh ung thư hiệu quả nhất chính là xây dựng lối sống lành mạnh, tiêm phòng và sàng lọc từ sớm. Những khuyến nghị từ các tổ chức y tế hàng đầu sẽ giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Cùng tìm hiểu rõ hơn qua bài viết sau nhé!,

Tại sao nên phòng ngừa ung thư từ sớm?

Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, nhưng một số trường hợp hoàn toàn có thể tránh được. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30–50% ca ung thư có thể được phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống và các biện pháp can thiệp y tế phù hợp.

Phòng ngừa ung thư giúp bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình, xã hội. Khi mỗi người chủ động phòng bệnh, nguy cơ ung thư trong cộng đồng cũng giảm, góp phần xây dựng hệ thống y tế bền vững.

*Một số bệnh ung thư có thể phòng ngừa qua thay đổi lối sống và can thiệp y tế*

Các cách phòng tránh ung thư hiệu quả được khuyến nghị

Lưu ý quan trọng: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc tư vấn y tế chuyên nghiệp. Mỗi cá nhân có nguy cơ và nhu cầu sức khỏe khác nhau. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ để có kế hoạch phòng ngừa và tầm soát phù hợp nhất.

1. Không hút thuốc lá và tránh khói thuốc

Thuốc lá là yếu tố nguy cơ gây ung thư lớn nhất có thể phòng ngừa. Không chỉ gây ung thư phổi, hút thuốc gây ra ít nhất 20 loại ung thư như thanh quản, miệng, bàng quang, tuyến tụy… Trên phạm vi toàn cầu, khoảng 25% số ca tử vong do ung thư có liên quan đến thuốc lá.

Ngưng hút thuốc ở bất kỳ thời điểm nào cũng giúp cải thiện sức khỏe. Sau 2 tuần–3 tháng, tuần hoàn và chức năng phổi bắt đầu cải thiện, nguy cơ ung thư giảm dần theo thời gian. Việc tránh hít phải khói thuốc thụ động cũng quan trọng không kém, đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi, bởi khói thuốc gián tiếp chứa hàng trăm hóa chất độc hại.

2. Duy trì cân nặng hợp lý và hoạt động thể lực

Thừa cân và béo phì làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư vú sau mãn kinh, đại trực tràng, thận và gan. Nguyên nhân là mỡ thừa thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính, rối loạn hormone và tăng đề kháng insulin – những yếu tố liên quan đến sự phát triển của tế bào ung thư.

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến nghị người trưởng thành nên duy trì chỉ số BMI trong giới hạn bình thường và tập thể dục 150–300 phút/tuần với cường độ vừa hoặc 75–150 phút/tuần với cường độ mạnh (hoặc kết hợp), mục tiêu lý tưởng là ≥300 phút/tuần. Hoạt động thể lực đều đặn không chỉ kiểm soát cân nặng, tránh béo phì mà còn cải thiện miễn dịch, tăng cường sức khỏe tim mạch, qua đó góp phần giảm nguy cơ ung thư.

Xem thêm: Biểu hiện ung thư giai đoạn đầu

*Cách phòng tránh ung thư khoa học là duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục đều đặn*

3. Ăn uống đủ chất dinh dưỡng và khoa học

Chế độ dinh dưỡng hợp lý là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa ung thư. Bằng chứng ủng hộ chế độ ăn nhiều thực phẩm nguồn gốc thực vật, giàu chất xơ có liên quan đến giảm nguy cơ một số ung thư (đặc biệt đường tiêu hóa). Ưu tiên đáp ứng vi chất từ thực phẩm toàn phần. Không khuyến cáo sử dụng thực phẩm bổ sung liều cao để phòng ung thư.

Những thực phẩm chứa nhiều chất dinh dưỡng nên bổ sung:

Rau xanh, quả mọng, trái cây tươi: Chúng cung cấp vitamin, carotenoid, polyphenol và nhiều hợp chất có lợi, hỗ trợ một chế độ ăn lành mạnh.
Ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch, hạt quinoa…): Các loại thực phẩm này giàu chất xơ giúp kiểm soát cân nặng và bảo vệ đường ruột.
Các loại đậu và hạt: Chúng cung cấp đạm thực vật, chất béo lành mạnh và nhiều khoáng chất cần thiết.
Cá và dầu thực vật giàu omega-3 (cá hồi, cá mòi, dầu ô liu…): Đây là những thực phẩm có tác dụng chống viêm và hỗ trợ tim mạch.

Những thực phẩm cần hạn chế:

Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn: Thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói…) được IARC/WHO xếp vào Nhóm 1 – “Gây ung thư cho người”, với bằng chứng khoa học mạnh mẽ. Trong khi đó, thịt đỏ (thịt bò, heo, cừu…) được xếp vào Nhóm 2A – “Có thể gây ung thư cho người”, nghĩa là bằng chứng còn hạn chế hơn. Do đó, việc hạn chế thịt chế biến sẵn cần được ưu tiên hàng đầu.
Thực phẩm nhiều đường và đồ uống có đường: dễ dẫn đến thừa cân, béo phì – yếu tố nguy cơ của nhiều loại ung thư.
Chất béo bão hòa và đồ chiên rán: làm tăng viêm mạn tính và ảnh hưởng chuyển hóa.
Thực phẩm nhiều muối: Có thể gây tổn hại niêm mạc dạ dày, tăng nguy cơ ung thư dạ dày; WHO khuyến nghị <2000 mg natri/ngày (≈ <5 g muối/ngày).

Ngoài ra, hãy uống đủ nước, ưu tiên thực phẩm tươi sạch, chế biến đơn giản; tập trung vào chế độ ăn uống lành mạnh thay vì trông chờ vào các “vi chất” đơn lẻ để phòng ung thư.

Xem thêm: Các giai đoạn ung thư

Kiêng thực phẩm không tốt cho sức khỏe để ngăn ngừa ung thư

4. Ngủ đủ giấc và giữ tinh thần lạc quan

Căng thẳng kéo dài và rối loạn giấc ngủ có thể ảnh hưởng miễn dịch, tim mạch và chuyển hóa. Bằng chứng chưa khẳng định chúng trực tiếp làm tăng nguy cơ mắc ung thư, nhưng làm ca đêm/gián đoạn nhịp sinh học được IARC xếp Nhóm 2A – có thể gây ung thư.

Một số nguyên tắc cần lưu ý:

Ngủ đủ giấc và đúng giờ: Người trưởng thành nên ngủ tối thiểu 7 giờ/đêm (thường 7–9 giờ). Giấc ngủ chất lượng giúp cơ thể phục hồi, điều hòa hormone và hỗ trợ miễn dịch.
Quản lý căng thẳng hiệu quả: Thiền, yoga, hít thở sâu hay tập thể dục nhẹ nhàng có thể giảm căng thẳng, hỗ trợ kiểm soát nồng độ cortisol – hormone liên quan đến stress.
Duy trì tinh thần lạc quan: Tinh thần tích cực không chỉ cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn giúp tăng cường sức đề kháng, tạo động lực duy trì lối sống lành mạnh.

Việc duy trì cân bằng giữa thể chất và tinh thần là một phần quan trọng trong chiến lược phòng chống ung thư.

Xem thêm: Hình ảnh nốt ruồi ung thư

5. Hạn chế uống rượu, bia

Rượu, bia được IARC xếp Nhóm 1 – gây ung thư ở người. Uống rượu làm tăng nguy cơ ung thư vú, đại trực tràng, gan, thực quản, miệng, hầu, thanh quản. Không có mức tiêu thụ rượu nào “an toàn” đối với ung thư.

Trong cơ thể, rượu chuyển hóa thành acetaldehyde, đây là chất gây tổn thương DNA. Đồng thời rượu có thể ảnh hưởng hấp thu vi chất và cân bằng hormone. Vì vậy, cách tốt nhất là hạn chế tối đa hoặc tránh rượu, bia để bảo vệ sức khỏe.

Rượu bia làm tăng nguy cơ gây nhiều loại ung thư

6. Bảo vệ da khỏi tia cực tím (UV)

Tiếp xúc quá mức với tia UV từ ánh nắng hoặc giường tắm nắng là nguyên nhân chính gây ung thư da. Cả hai đều được IARC xếp vào nhóm 1 – gây ung thư ở người . WHO khuyến cáo dùng kem chống nắng phổ rộng (UVA/UVB) SPF ≥30, thoa đủ lượng và bôi lại mỗi 2 giờ, đội nón rộng vành, mặc quần áo dài tay, và tránh ra ngoài vào giờ nắng gắt.

Ngay cả khi trời nhiều mây, tia UV vẫn xuyên qua và gây hại cho da, vì thế cần dùng kem chống nắng thường xuyên, đặc biệt nên dùng cho trẻ em vốn nhạy cảm với tia UV.

7. Tham gia sàng lọc và khám sức khỏe định kỳ

Sàng lọc là biện pháp phòng ngừa thứ cấp, phát hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn sớm khi cơ hội điều trị thành công cao hơn. USPSTF khuyến nghị sàng lọc đối với các loại ung thư như:

Ung thư cổ tử cung: 21–65 tuổi (21–29: Pap 3 năm/lần; 30–65: ưu tiên HPV nguy cơ cao 5 năm/lần)
Ung thư vú: 40–74 tuổi chụp nhũ ảnh 2 năm/lần
Ung thư đại trực tràng: 45–75 tuổi (tùy phương pháp).

Điều quan trọng cần hiểu là một kết quả sàng lọc bất thường không khẳng định ung thư. Đó chỉ là một dấu hiệu cho thấy cần phải thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán chuyên sâu hơn. Ví dụ, nếu xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân dương tính, bước tiếp theo sẽ là nội soi đại tràng để xác định nguyên nhân. Hãy luôn tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ khi thực hiện.

Ngoài các chương trình sàng lọc chuẩn hóa, khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường khác như nốt ruồi thay đổi hình dạng, khối u bất thường hoặc các dấu hiệu cảnh báo ung thư tiềm ẩn. Chủ động đi khám tại các cơ sở y tế uy tín giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả và giảm gánh nặng bệnh tật.

Xem thêm: Cách điều trị bệnh ung thư

Tầm soát un thư định kỳ để phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời

8. Tiêm vắc xin phòng virus gây ung thư

Một số loại virus có liên quan trực tiếp đến ung thư, trong đó phổ biến nhất là virus HPV và virus viêm gan B (HBV). HPV là nguyên nhân chính của ung thư cổ tử cung, đồng thời còn gây ra ung thư hầu họng, âm hộ, hậu môn và dương vật. Trong khi đó, HBV là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến ung thư gan nguyên phát và xơ gan.

WHO và CDC khuyến nghị trẻ em và thanh thiếu niên từ 9–14 tuổi nên tiêm vắc-xin HPV trước khi có quan hệ tình dục để đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất. Ngoài ra, người từ 15–26 tuổi vẫn có thể tiêm, nhưng hiệu quả sẽ thấp hơn so với nhóm tiêm sớm. Người từ 27–45 tuổi cân nhắc theo trao đổi cá thể với bác sĩ. WHO đã cho phép lịch 1 liều cho người 9–20 tuổi (trừ người suy giảm miễn dịch).

Với HBV, trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi vắc-xin viêm gan B đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó hoàn tất phác đồ đầy đủ để có miễn dịch bền vững. Tiêm phòng không chỉ giúp giảm đáng kể tỷ lệ ung thư liên quan đến virus, mà còn mang lại lợi ích cộng đồng khi ngăn chặn sự lây lan của chúng.

Xem thêm: Nguyên nhân gây ung thư

Lưu ý khi áp dụng cách phòng chống ung thư

Cách phòng chống ung thư không chỉ dừng lại ở những thói quen hằng ngày mà cần có cách tiếp cận đúng đắn, bền vững và phù hợp với từng cá nhân. Dưới đây là những điểm quan trọng cần ghi nhớ để đảm bảo hiệu quả lâu dài:

Kết hợp nhiều biện pháp ngăn ngừa ung thư: Không có một yếu tố duy nhất có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ung thư. Ăn uống lành mạnh, vận động, tránh chất gây ung thư, tiêm phòng và sàng lọc định kỳ nên được kết hợp đồng thời để mang lại hiệu quả tối ưu.
Duy trì thói quen kiên trì, lâu dài: Ung thư phát triển âm thầm trong nhiều năm, vì vậy các cách phòng chống ung thư như bỏ thuốc lá, hạn chế uống rượu bia hay tăng cường tập thể dục cần được duy trì liên tục thay vì chỉ thực hiện ngắn hạn.
Chọn lọc thông tin y khoa đáng tin cậy: Không nên tin vào những mẹo phòng ung thư chưa được kiểm chứng. Thay vào đó, hãy tham khảo thông tin từ các tổ chức uy tín như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC).
Cá nhân hóa kế hoạch phòng ngừa: Mỗi người có nguy cơ khác nhau tùy theo tuổi, tiền sử gia đình, môi trường sống hoặc bệnh nền. Vì thế, kế hoạch phòng ngừa nên được cá nhân hóa và tốt nhất là tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn giải pháp phù hợp.

Phòng tránh ung thư cần bền vững và cá nhân hóa

Để phát hiện sớm ung thư, các phương pháp tầm soát tiêu chuẩn theo khuyến cáo của Bộ Y tế là lựa chọn hàng đầu (ví dụ: chụp nhũ ảnh, nội soi…). Bên cạnh đó, Trung tâm Y khoa DIAG cung cấp gói xét nghiệm tầm soát ung thư chuyên sâu, có thể hỗ trợ phát hiện các tín hiệu ung thư trong máu. Đây là một phương pháp bổ sung, hữu ích trong việc đánh giá nguy cơ ở một số nhóm đối tượng theo chỉ định và tư vấn của bác sĩ. Liên hệ DIAG ngay để được tư vấn chi tiết: