Dị ứng xoài: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử lý

Dị ứng xoài là gì?

Dị ứng xoài được chia làm hai dạng chính: dị ứng với mủ/vỏ xoài (thường do chất Urushiol gây viêm da) và dị ứng với thịt quả xoài (do các protein gây phản ứng toàn thân hoặc ngứa miệng). Tùy vào tác nhân kích ứng mà mức độ nguy hiểm sẽ khác nhau từ ngứa ngoài da đến sốc phản vệ.

Trong một số trường hợp, dị ứng xoài có thể bị nhầm lẫn với một số vấn đề da liễu và dị ứng khác như:

• Kích ứng da thông thường hoặc viêm da do chất kích thích khác: Khác với dị ứng, kích ứng không liên quan đến miễn dịch mà chỉ là phản ứng với hóa chất hoặc vật lý.
• Ngộ độc thực phẩm nhẹ: Thường do vi khuẩn hoặc độc tố, có thể kèm theo các triệu chứng ở hệ tiêu hóa như tiêu chảy, đau bụng chứ không chỉ là mề đay.
• Dị ứng các loại trái cây khác: Mặc dù có thể có phản ứng chéo, nhưng dị ứng xoài liên quan nhiều đến urushiol.
• Các bệnh da liễu không liên quan đến dị ứng: Như viêm da cơ địa, eczema, nấm da.

Nguyên nhân gây dị ứng xoài

Nguyên nhân gây dị ứng chủ yếu đến từ hoạt chất urushiol tập trung trong vỏ và mủ xoài. Urushiol có khả năng kích thích phản ứng tiếp xúc qua cơ chế quá mẫn type IV (quá mẫn muộn) do tế bào T trung gian. Khi tiếp xúc với urushiol, da và niêm mạc của người bệnh có thể bị viêm, nổi mẩn đỏ, phồng rộp. Ngoài tiếp xúc, urushiol cũng có thể gây ra phản ứng qua đường ăn nếu phần thịt xoài còn dính mủ hoặc vỏ.​

Bên cạnh urushiol, protein trong thịt xoài cũng có thể gây dị ứng dưới dạng hội chứng dị ứng miệng (OAS). Đây là một phản ứng dị ứng chéo thường xảy ra ở những người có dị ứng phấn hoa. Dị ứng miệng biểu hiện bằng cảm giác ngứa, sưng tấy nhẹ ở môi, miệng và họng sau khi ăn xoài. Phản ứng này không liên quan trực tiếp đến urushiol mà do sự nhận diện nhầm protein tương tự có trong phấn hoa và xoài.​

Triệu chứng dị ứng phổ biến

Đối với dị ứng mủ xoài, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như phát ban đỏ, mẩn, mụn nước ở vùng da tiếp xúc với mủ hoặc vỏ xoài tùy thuộc vào mức độ tiếp xúc và cơ địa từng người. Nguyên nhân dẫn đến điều này là do urushiol trong mủ xoài gây kích ứng mạnh.

Đối với dị ứng thịt xoài, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng sau:

• Hội chứng dị ứng miệng (Oral Allergy Syndrome – OAS): Tê môi, cổ họng, sưng miệng, khó nuốt. Đây là dạng dị ứng chéo thường gặp do phản ứng protein xoài giống phấn hoa. Các triệu chứng này thường nhẹ, xảy ra nhanh và cũng tự hết nhanh chóng.
• Phản ứng toàn thân (hiếm gặp): Nổi mề đay, phù mạch (sưng vùng mặt, mắt, môi); Khó thở, thở khò khè; Buồn nôn, nôn
• Sốc phản vệ: Nguy cơ đe dọa tính mạng, cần cấp cứu y tế kịp thời.

Xem thêm: Dị ứng đậu phộng

Cách xử lý khi bị dị ứng

Khi bị dị ứng, bạn cần biết xử trí đúng cách và kịp thời để giúp giảm triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng. Các bước xử lý khi bị phát hiện bị dị ứng như sau:

• Rửa sạch vùng da tiếp xúc ngay lập tức bằng nước sạch và xà phòng nhẹ để loại bỏ mủ xoài chứa urushiol, ngăn ngừa kích ứng thêm.
• Sử dụng thuốc bôi corticosteroid hoặc kem chống ngứa theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Uống thuốc kháng histamin (antihistamines) giúp làm giảm các triệu chứng nhẹ như hát ban.
• Ngưng ăn hoặc tiếp xúc với xoài nếu đã có dấu hiệu dị ứng tránh làm nặng thêm tình trạng.

Ngoài ra, bạn cũng cần theo dõi các triệu chứng. Nếu xuất hiện tình trạng khó thở, phù mặt, thở khò khè, sốc phản vệ (mạch nhanh, tụt huyết áp), bạn cần gọi cấp cứu hoặc đến viện ngay để được can thiệp kịp thời. Sau điều trị, bạn cũng nên lập tức tái khám nếu triệu chứng không cải thiện hoặc tái phát.

Phương pháp chẩn đoán dị ứng

Để chẩn đoán chính xác dị ứng, bác sĩ sẽ dựa trên tiền sử bệnh và thực hiện một số xét nghiệm chuyên biệt nhằm xác nhận tình trạng dị ứng với xoài hoặc các thành phần liên quan như urushiol trong mủ xoài.

Các phương pháp chẩn đoán chính bao gồm:

• Xét nghiệm da: Bác sĩ sẽ lấy một lượng nhỏ dịch hoặc chiết xuất xoài (bao gồm thịt quả hoặc mủ xoài) đặt lên da, sau đó dùng kim nhỏ chích nhẹ qua dung dịch lên da. Bác sĩ sẽ tiến hành quan sát trong khoảng 15-20 phút xem có xuất hiện phản ứng tại chỗ như mẩn đỏ, sẩn phù không. Nếu xuất hiện phản ứng dương tính cho thấy cơ thể có sự nhạy cảm đặc hiệu với dị nguyên xoài, thường liên quan đến dị ứng IgE.
• Xét nghiệm máu: Đo lượng kháng thể IgE đặc hiệu trong máu để xác định xem cơ thể có phản ứng với các protein trong thịt xoài hay không. Xét nghiệm này giúp tiên lượng nguy cơ xảy ra các phản ứng cấp tính nguy hiểm như sốc phản vệ.
• Thử nghiệm ăn: Đây được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán. Bệnh nhân ăn một lượng nhỏ xoài dưới giám sát y tế nghiêm ngặt. Bác sĩ sẽ theo dõi có xuất hiện các triệu chứng không trong vài giờ sau ăn. Phương pháp chẩn đoán này chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế chuyên khoa do nguy cơ sốc phản vệ cao.
• Xét nghiệm phi IgE: Dùng để đánh giá phản ứng dị ứng muộn do urushiol trong mủ xoài. Bệnh nhân được dán các miếng chứa dịch chiết xuất từ các phần của cây xoài lên da, đọc kết quả sau 48-96 giờ.

Việc xác định chính xác bạn dị ứng với mủ xoài hay protein trong xoài thông qua xét nghiệm là rất quan trọng. Nếu chỉ dị ứng mủ, bạn vẫn có thể thưởng thức món ăn này nếu biết cách chế biến (người khác gọt). Nếu dị ứng protein, bạn buộc phải kiêng hoàn toàn.

Xem thêm: Dị ứng cà phê

Các biện pháp phòng ngừa dị ứng

Để giảm thiểu nguy cơ và viêm da do mủ xoài, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa thực sự quan trọng đối với người có tiền sử dị ứng hoặc nhạy cảm.

• Đối với người dị ứng nhựa (mủ) xoài: Luôn đeo găng tay khi gọt và gọt sâu lớp vỏ để loại bỏ hoàn toàn mủ chứa Urushiol. Bạn có thể ăn phần thịt quả bình thường.
• Đối với người dị ứng thịt xoài: Cần tuyệt đối tránh ăn xoài (kể cả đã gọt vỏ) và các sản phẩm chế biến từ xoài để tránh nguy cơ sốc phản vệ.
• Thử ăn một lượng nhỏ xoài trước khi ăn nhiều, đặc biệt nếu bạn hoặc người thân từng có dấu hiệu dị ứng để phát hiện phản ứng sớm.
• Hạn chế tiếp xúc với xoài xanh vì chứa nhiều nhựa (mủ). Tuy nhiên, nếu bạn thấy ngứa miệng khi ăn xoài chín, có thể bạn đang bị dị ứng chéo với phấn hoa, cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Người có tiền sử dị ứng hoặc các bệnh lý dị ứng nên hạn chế hoặc tránh hoàn toàn xoài để bảo vệ sức khỏe.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dị ứng khi có dấu hiệu nghi ngờ dị ứng hoặc cần được tư vấn phòng ngừa cá nhân hóa.

Xem thêm

• Dị ứng nước dừa
• Dị ứng hạnh nhân