Mụn dị ứng là gì? Cách trị da mặt bị dị ứng nổi mụn chuẩn y khoa

Mụn dị ứng là gì?

Mụn dị ứng là một dạng phản ứng viêm dị ứng trên da, thường nổi nhanh và có thể lan rộng sau khi cơ thể tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng (dị nguyên), đặc biệt là ở những vùng da nhạy cảm như má hoặc cằm.

Nguyên nhân nổi mụn dị ứng là do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các chất mà hệ miễn dịch cho là “có hại” đối với cơ thể, kích thích cơ thể giải phóng các chất gây viêm (như histamine, cytokine) khiến mao mạch dưới da giãn ra, vùng da đỏ lên, sưng nhẹ và ngứa ngáy. Phản ứng này giúp “loại bỏ” tác nhân gây dị ứng nhưng lại gây viêm và nổi mụn.

Cách nhận biết mụn dị ứng

• Mụn dị ứng là những nốt đỏ nhỏ hoặc sẩn li ti, đôi khi hơi sưng.
• Có thể là mụn nhỏ li ti (mụn nước dị ứng).
• Có thể là mụn đỏ rát tập trung thành mảng.
• Không có nhân trắng hay đen như các loại mụn thông thường khác.
• Vùng da xung quanh mụn thường đỏ, khô, nhạy cảm.
• Xuất hiện nhanh chỉ sau vài giờ đến một ngày sau khi tiếp xúc với dị nguyên.
• Thường nổi mụn hai bên má, cằm, trán, cổ.
• Kèm theo cảm giác ngứa ngáy, nóng rát hoặc châm chích nhẹ.
• Da có thể sưng to hơn và lan rộng ra vùng xung quanh nếu gãi hoặc chạm nhiều.
• Da có cảm giác căng hoặc rát nhẹ khi tiếp xúc với nắng, mỹ phẩm, xà phòng.

Mụn dị ứng có nên nặn không?

Mụn dị ứng tuyệt đối không nên nặn, bởi vì bản chất của loại mụn này không phải do tắc nghẽn bã nhờn như mụn trứng cá mà là phản ứng viêm do hệ miễn dịch kích hoạt khi gặp dị nguyên.

Việc nặn mụn sẽ gây tổn thương nghiêm trọng hàng rào bảo vệ da và tạo thành vô số vết thương hở li ti. Những vết hở li ti này sẽ là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn da xâm nhập dẫn đến viêm mủ, mụn sưng to, hoặc hình thành ổ áp-xe nhỏ.

Nhiều trường hợp sau khi nặn mụn dị ứng có để lại sẹo lõm, vết thâm hoặc tăng sắc tố sau viêm, thậm chí còn vô tình làm lan rộng dị nguyên nếu dị nguyên còn dính trên da (ví dụ như độc tố cây thường xuân) sang các vùng da lành khác.

Hơn nữa, việc nặn mụn dị ứng hoàn toàn không giúp giải quyết nguyên nhân gốc rễ. Nó chỉ có thể tạm thời cải thiện bề mặt da mà không loại bỏ được vấn đề chính là do “kích ứng” bởi dị nguyên hoặc sự mất cân bằng miễn dịch dưới da do dị nguyên.

Xem thêm: Xét nghiệm dị ứng ở đâu TP.HCM?

Da mặt bị dị ứng nổi mụn phải làm sao?

Bước đầu là khám với bác sĩ da liễu

Bạn cần thăm khám với bác sĩ da liễu để xác định đúng nguyên nhân, ngay cả khi đã xác định được mụn là do dị ứng. Lý do là vì mụn dị ứng là một phản ứng viêm ở da, và bác sĩ da liễu là người có chuyên môn sâu nhất trong việc đánh giá mức độ tổn thương da, loại trừ các bệnh da khác có triệu chứng tương tự để định hướng điều trị đúng cách.

Mục đích chính của việc thăm khám với bác sĩ da liễu là để giảm viêm và phục hồi làn da khỏe mạnh. Bác sĩ da liễu sẽ đánh giá da bạn đang ở giai đoạn nào của phản ứng viêm, có cần dùng thuốc bôi, thuốc uống, hay chỉ cần chăm sóc phục hồi da.

• Thuốc bôi chống viêm tại chỗ: Tùy thuộc vào mức độ viêm mà bác sĩ chỉ định loại thuốc chuyên biệt như thuốc ức chế calcineurin (như tacrolimus/pimecrolimus), hoặc corticosteroid nồng độ rất thấp trong thời gian cực kỳ ngắn.
• Thuốc kháng histamine đường uống: Giảm ngứa, giảm sưng đỏ.
• Kem dưỡng phục hồi hàng rào da: Giảm kích ứng và tái tạo lớp bảo vệ tự nhiên.
• Thuốc bôi hoặc uống kháng sinh (chỉ dùng khi bội nhiễm): Áp dụng nếu vùng da dị ứng có dấu hiệu bị nhiễm trùng do vi khuẩn từ môi trường hoặc tay xâm nhập vào, như mưng mủ, chảy dịch vàng, đóng vảy mật ong…

Nhiều trường hợp mụn dị ứng thực chất là biểu hiện của viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc viêm da kích ứng. Nếu không xử lý đúng cách thì tình trạng viêm có thể lan rộng, kéo dài hoặc dẫn đến nhiễm trùng da thứ phát.

Tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc khi chưa có chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là các loại thuốc chứa corticosteroid bôi lên mặt. Việc tự xử lý hoặc dùng sai thuốc có thể khiến da yếu, mỏng và dễ kích ứng hơn.

Thăm khám thêm chuyên khoa Dị ứng – Miễn dịch (nếu cần)

Bác sĩ chuyên khoa Dị ứng – Miễn dịch không chỉ điều trị triệu chứng mà tập trung vào tìm nguyên nhân gốc và kiểm soát phản ứng miễn dịch của cơ thể. Bạn nên thăm khám thêm chuyên khoa này trong các trường hợp sau:

• Mụn dị ứng tái phát thường xuyên hoặc lan rộng (dấu hiệu của phản ứng miễn dịch toàn thân).
• Kèm theo các dấu hiệu dị ứng toàn thân: ngứa ngáy khắp người, nổi mề đay, sưng môi, sưng mí, nghẹt mũi, hắt hơi, khó thở, khò khè…
• Nghi ngờ mụn xuất hiện sau ăn, uống, hoặc môi trường sống, nhưng chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.
• Nghi ngờ dị ứng thuốc, nổi mụn lan nhanh khắp mặt/cổ sau khi dùng thuốc hoặc mỹ phẩm.
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh dị ứng như mắc hen suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm…

Thông qua các xét nghiệm kháng thể IgE đặc hiệu, test da, test loại trừ dị ứng thuốc/thực phẩm chéo mà bác sĩ xác định được nguyên nhân gây mụn dị ứng. Tùy kết quả chẩn đoán mà bác sĩ lựa chọn phương pháp chữa trị thích hợp.

• Kê thuốc giảm dị ứng: Thuốc kháng histamine, thuốc ổn định dưỡng bào, thuốc corticoid liều thấp ngắn ngày.
• Liệu pháp miễn dịch đặc hiệu: Áp dụng nếu dị ứng nặng hoặc kéo dài, giúp hệ miễn dịch làm quen với dị nguyên để không còn phản ứng quá mức.
• Thay đổi chế độ sinh hoạt – ăn uống: Mục đích là tránh dị nguyên và các chất có khả năng gây mụn dị ứng.

Cách trị da mặt bị dị ứng nổi mụn tại nhà

Mục tiêu của cách trị mụn dị ứng tại nhà là làm dịu phản ứng viêm, phục hồi hàng rào bảo vệ da và giảm nguy cơ kích ứng thêm. Các chuyên gia y tế đều khuyến cáo chỉ nên chăm sóc mụn dị ứng tại nhà nếu da không bị sưng đỏ nặng, mưng mủ, đau rát và không lan rộng.

• Ngưng các sản phẩm nghi gây kích ứng: mỹ phẩm, kem bôi, thuốc trị mụn có acid, retinol, sản phẩm chứa hương liệu mạnh…
• Rửa mặt nhẹ nhàng 1 – 2 lần/ngày bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ có độ pH 5.5, không cồn, không xà phòng.
• Giữ ẩm da bằng kem dưỡng phục hồi dịu nhẹ, không hương liệu, không cồn, ưu tiên các thành phần như Ceramide, Panthenol (B5) và Madecassoside.
• Tạm ngưng các sản phẩm chăm sóc chứa hoạt chất mạnh (như Retinol, AHA/BHA) và thận trọng với Niacinamide ở nồng độ cao vì có thể làm tăng cảm giác châm chích trên da.
• Tránh nắng cho da.
• Tránh gãi, nặn hoặc chà xát vùng mụn dị ứng.
• Có thể dùng khăn lạnh sạch hoặc nước muối sinh lý 0.9% để giảm sưng ngứa tạm thời.

Trong vòng 3 – 5 ngày, nếu tình trạng không cải thiện hoặc trở nặng, bạn nên đi khám bác sĩ da liễu. Càng trì hoãn việc thăm khám chuyên khoa thì tình trạng mụn càng kéo dài, thậm chí chuyển thành mãn tính khó điều trị.

Cần gọi CẤP CỨU 115 khi mụn dị ứng xuất hiện kèm theo bất kỳ triệu chứng báo hiệu “sốc phản vệ” có thể đe dọa tính mạng:

– Sưng môi, sưng mí mắt, sưng lưỡi.

– Cảm giác cổ họng bị bóp nghẹt, khó nói, hoặc khó nuốt.

– Khó thở, thở khò khè, tim đập nhanh, chóng mặt.