Dị ứng phấn hoa là gì? Cách chữa dị ứng phấn hoa tại nhà

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Dị ứng phấn hoa là gì?

Dị ứng phấn hoa (hay viêm mũi dị ứng theo mùa, sốt cỏ khô) là một dạng bệnh dị ứng phổ biến, xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức với các protein (dị nguyên) có trong hạt phấn hoa của cây cỏ, hoa hoặc cây gỗ. Phản ứng này thông qua trung gian kháng thể IgE, giải phóng ra các chất gây viêm như histamine.

Dị ứng phấn hoa bùng phát theo mùa, thường vào mùa xuân, hè, thu khi có nhiều hoa nở, hoặc bùng phát tùy theo loài hoa nhất định. Khi trải qua các mùa này thì người bệnh có triệu chứng dị ứng điển hình như hắt hơi liên tục, ngạt mũi, chảy nước mũi trong, chảy nước mắt và ngứa mắt/mũi/họng.

Nguyên nhân gây ra dị ứng phấn hoa

Nguyên nhân dị ứng phấn hoa là do hệ miễn dịch phản ứng quá mức khi phấn hoa bay vào mũi. Ở người bình thường, phấn hoa chỉ đi qua mà không gây vấn đề gì, nhưng ở người dị ứng thì phấn hoa luôn là một tác nhân kích thích (dị nguyên) gây nên các biểu hiện dị ứng.

Ở lần đầu tiên phấn hoa bay vào mũi, cơ thể ngay lập tức xem phấn hoa là một chất có hại với cơ thể. Do đó hệ miễn dịch bắt đầu tạo ra các chất (kháng thể đặc hiệu, chủ yếu là IgE) để chống lại phấn hoa.

Ở những lần sau đó, cơ thể ngay lập tức giải phóng các chất đặc biệt (như histamine) sau khi hít lại phấn hoa. Chính những chất này gây ra các triệu chứng dị ứng quen thuộc như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi, ngứa mắt và ngạt mũi.

Sự “phản ứng quá mức” này không dùng lại ở phản ứng tức thì, mà cơ thể còn duy trì tình trạng viêm ở mũi và đường thở trong nhiều giờ sau đó. Điều này khiến niêm mạc mũi luôn nhạy cảm, dễ sưng đỏ và gây khó chịu kéo dài.

Đây cũng là lý do vì sao một số người không chỉ bị hắt hơi trong vài phút mà còn bị ngạt mũi, chảy nước mũi và mệt mỏi suốt cả ngày trong mùa phấn hoa.

Các loại dị ứng phấn hoa phổ biến tại Việt Nam

Dị ứng phấn hoa thường được phân loại dựa trên nguồn gốc thực vật tạo ra hạt phấn. Trong đó phổ biến là dị ứng phấn hoa từ cỏ, cây gỗ, cây bụi và cỏ dại.

• Dị ứng phấn hoa từ cỏ: cỏ lúa, cỏ dại mọc ven đường, cỏ trong ruộng…
• Dị ứng phấn hoa từ cây gỗ và cây bụi: cây dâu, cây sung, cây keo, cây thông…
• Dị ứng phấn hoa từ cỏ dại: ngải cứu, cỏ phấn hương, các loại cây dại mọc ven đường hoặc bãi đất trống…

Nếu một người dị ứng với phấn hoa của một loài cây/cỏ, khả năng cao họ cũng sẽ bị với các loài khác trong cùng họ vì cấu trúc dị nguyên tương tự.

Ví dụ: Nếu một người dị ứng với cỏ phấn hương (Ambrosia) thường cũng dị ứng với ngải cứu (Artemisia) và đôi khi cả cúc dại. Nguyên nhân là do các loại cỏ dại này cùng một họ Cúc (Asteraceae) có dị nguyên tương đồng nhau.

Đây là lý do bác sĩ thường khuyên không chỉ tránh một loại cây cụ thể, mà nên tránh cả nhóm cây cùng họ trong mùa phấn hoa.

Đối với dị ứng hoa hồng và dị ứng phấn hoa ly thì phấn hoa của chúng nặng và không dễ phát tán trong không khí. Do đó chúng ít khi gây viêm mũi dị ứng theo mùa như phấn hoa từ cỏ hay cây. Ngoài ra, hương thơm nồng của các loại hoa này cũng có thể là chất kích ứng gây hắt hơi, nhức đầu ở người nhạy cảm (đây là tình trạng kích ứng chứ không phải dị ứng).

Xem thêm: Dị ứng lông chó

Triệu chứng của dị ứng phấn hoa

Một số triệu chứng phổ biến của dị ứng phấn hoa bao gồm:

• Hắt hơi liên tục, đặc biệt là từng tràng dài.
• Ngứa mũi.
• Nghẹt mũi.
• Chảy nước mũi trong suốt.
• Mũi sưng nề gây khó thở bằng mũi.
• Ngứa đỏ mắt.
• Chảy nước mắt, có cảm giác xốn mắt hoặc sưng mí.
• Nhạy cảm với ánh sáng.
• Ho khan, khò khè.
• Tức ngực, khó thở.
• Mệt mỏi, khó tập trung, gây ảnh hưởng giấc ngủ và hiệu suất làm việc.
• Nổi mề đay, sưng phù đột ngột dưới da (phù mạch) – trường hợp hiếm.

Xem thêm: Dị ứng lông mèo

Dị ứng phấn hoa có nguy hiểm không?

Hầu hết các trường hợp dị ứng phấn hoa không nguy hiểm đến tính mạng mà chủ yếu ảnh hưởng nghiêm trọng chất lượng sống, giấc ngủ, hiệu suất làm việc và học tập.

Tuy nhiên, trong các trường hợp cực kỳ hiếm gặp, người bệnh quá mẫn cảm hoặc có bệnh hen suyễn nặng đi kèm vẫn có thể tiến triển thành phản ứng toàn thân nghiêm trọng (sốc phản vệ).

Điểm đáng lo hơn là dị ứng phấn hoa có thể dẫn đến các biến chứng hô hấp khác nếu không được kiểm soát tốt.

• Hen phế quản dị ứng: Đây là biến chứng thường gặp nhất, xảy ra khi viêm mũi do dị ứng lan xuống phổi. Người bệnh có thể bị ho, khò khè, tức ngực và khó thở, có thể làm bệnh nhân phải nhập viện nếu lên cơn hen nặng.
• Viêm xoang tái phát: Nghẹt mũi kéo dài do dị ứng phấn hoa tạo điều kiện cho viêm xoang phát triển. Người bệnh thường cảm thấy nặng mặt, đau đầu và chảy dịch mũi đặc.
• Viêm tai giữa: Biến chứng thường gặp ở trẻ em. Trẻ nhỏ bị dị ứng sưng nề mũi, dễ bị đau tai, nghe kém hoặc tái phát viêm tai nhiều lần.

Cách chữa và phòng ngừa dị ứng phấn hoa tại nhà

Dị ứng phấn hoa hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn, nhưng tránh tiếp xúc với phấn hoa là giải pháp hiệu quả giúp giảm triệu chứng và ngăn biến chứng.

Các cách trị dị ứng phấn hoa tại nhà như sau:

• Hạn chế ra ngoài khi trời nhiều gió.
• Đeo khẩu trang nếu cần thiết phải đi ra đường.
• Đóng kín cửa sổ, hạn chế tiếp xúc với hoa khi vào mùa hoa nở.
• Sử dụng máy lọc không khí để loại bỏ bớt phấn hoa.
• Tắm rửa, thay và giặt sạch quần áo sau khi về nhà.

Dị ứng phấn hoa chỉ nên điều trị khi các triệu chứng vẫn còn ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày dù đã tránh tiếp xúc phấn hoa. Bác sĩ có thể chỉ định, hoặc bạn có thể tham khảo ý kiến dược sĩ về một số thuốc (nhiều loại là thuốc không kê đơn):

• Thuốc xịt mũi corticoid (dạng xịt tại chỗ): Thường là lựa chọn hàng đầu giúp giảm viêm và nghẹt mũi.
• Thuốc kháng histamine đường uống hoặc nhỏ mắt: Giảm hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt mà ít gây buồn ngủ. Nên ưu tiên thế hệ mới ít gây buồn ngủ.
• Thuốc thông mũi ngắn hạn (dạng xịt hoặc uống): Giúp thở dễ hơn, nhưng không nên dùng lâu để tránh lệ thuộc vào thuốc. Chỉ dùng giảm nghẹt mũi cấp tốc, không dùng dạng xịt quá 3 – 5 ngày.

Trường hợp dị ứng nặng hoặc kéo dài nhiều năm, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị với liệu pháp miễn dịch bằng thuốc tiêm hoặc ngậm các liều dị nguyên phấn hoa nhỏ dưới lưỡi. Đây là liệu pháp giúp hệ miễn dịch làm quen dần với dị nguyên, hỗ trợ giảm mức độ phản ứng dị ứng trong nhiều năm.

Xem thêm

• Dị ứng côn trùng
• Dị ứng phấn bướm