Dị ứng lactose và không dung nạp lactose: Cách gọi nào đúng?

Vì sao gọi dị ứng lactose là sai?

Dị ứng lactose là cách gọi sai về mặt y khoa phổ biến, và cách gọi đúng nên là “không dung nạp lactose“.

Để phân biệt cụ thể, tình trạng dị ứng (thường bị nhầm lẫn) là Dị ứng đạm sữa bò (Cow’s Milk Protein Allergy – CMPA). Đây là phản ứng miễn dịch của cơ thể với các protein trong sữa (như Casein và Whey)… Tình trạng này có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu đo IgE đặc hiệu với đạm sữa bò.

Nguyên nhân và cơ chế không dung nạp lactose

Không dung nạp lactose là tình trạng ruột non không sản xuất đủ enzyme lactase để phân giải đường lactose (đường có trong sữa và các sản phẩm từ sữa) thành hai đường đơn là glucose và galactose. Khi thiếu enzyme lactase, lactose không được tiêu hóa và hấp thu nên sẽ đi xuống đại tràng.

Một số nguyên nhân liên quan đến tình trạng không dung nạp lactose bao gồm:

• Thiếu lactase bẩm sinh: Rất hiếm, do đột biến gen LCT gây sản xuất không có hoặc rất ít lactase từ khi mới sinh.
• Không dung nạp lactose nguyên phát: Phổ biến nhất, do giảm dần hoạt động của lactase sau thời kỳ bú mẹ. Đây là hiện tượng sinh lý phổ biến ở người trưởng thành, đặc biệt trong các quần thể người châu Á, châu Phi và một số nhóm dân cư khác.
• Không dung nạp lactose thứ phát: Xảy ra khi ruột bị tổn thương do các bệnh đường tiêu hóa (viêm ruột, nhiễm trùng ruột, bệnh celiac, Crohn), hoặc do phẫu thuật, hóa trị… gây suy giảm tạm thời sản xuất lactase.
• Không dung nạp lactose do phát triển: Thường thấy ở trẻ sơ sinh sinh non do men lactase chưa phát triển đủ.

Biểu hiện của không dung nạp lactose

Các triệu chứng thường xuất hiện từ 30 phút đến 2 giờ sau khi ăn hoặc uống sản phẩm chứa lactose, bao gồm:

• Đau bụng, co thắt dạ dày.
• Đầy hơi, chướng bụng.
• Tiêu chảy hoặc phân lỏng.
• Buồn nôn, thỉnh thoảng có nôn.
• Tăng tiết khí trong ruột (đầy hơi, xì hơi).
• Âm thanh ruột (bụng kêu ọc ọc).
• Cảm giác khó chịu, chướng hơi.

Ngoài ra, sự khó chịu ở đường tiêu hóa kéo dài có thể dẫn đến các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, đau đầu, hoặc giảm khả năng tập trung.

Xem thêm: Dị ứng lactose ở trẻ sơ sinh

Chẩn đoán Không dung nạp lactose bằng cách nào?

Mặc dù các triệu chứng có thể gợi ý, nhưng để xác định chính xác tình trạng không dung nạp lactose, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm khách quan. (Các xét nghiệm này giúp phân biệt với các bệnh lý khác như Hội chứng ruột kích thích – IBS hoặc Dị ứng đạm sữa bò).

• Test hơi thở Hydro (Hydrogen Breath Test): Đây được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán. Bạn sẽ uống một lượng lactose theo tiêu chuẩn. Nếu cơ thể không tiêu hóa được, lactose xuống đại tràng sẽ bị vi khuẩn lên men và tạo ra khí Hydro. Lượng khí Hydro này được hấp thụ vào máu, lên phổi và được đo qua hơi thở của bạn. Nồng độ Hydro tăng cao cho thấy bạn không dung nạp lactose.
• Xét nghiệm máu (Lactose Tolerance Test): Bạn sẽ uống dung dịch lactose. Sau đó, DIAG sẽ lấy máu của bạn sau 1 giờ và 2 giờ để đo nồng độ đường glucose. Nếu đường huyết của bạn không tăng (hoặc tăng rất ít), điều đó chứng tỏ cơ thể không thể phân giải lactose thành glucose để hấp thụ.
• Xét nghiệm Gen (LCT Gene Test): Xét nghiệm này phân tích gen LCT của bạn để xác định xem bạn có mang kiểu gen quy định tình trạng không dung nạp lactose nguyên phát (giảm lactase theo tuổi) hay không. Đây là xét nghiệm hữu ích để xác định nguyên nhân bẩm sinh.

Cách xử lý khi cơ thể không dung nạp lactose

Nếu cơ thể của bạn đang trong tình trạng không dung nạp lactose, bạn có thể tham khảo các cách xử lý dưới đây để giảm triệu chứng, tránh khó chịu trong thời gian dài.

• Giảm hoặc hạn chế lượng lactose tiêu thụ: Nếu cơ thể đã không thể dung nạp lactose, bạn nên trực tiếp hạn chế các thực phẩm chứa sữa có nhiều lactose như sữa tươi, kem, một số loại phô mai mềm, sữa đặc, kem lạnh hoặc các sản phẩm chứa sữa động vật khác. Tuy nhiên, không khuyến cáo loại bỏ hoàn toàn vì hầu hết người bệnh có thể chịu được một lượng lactose nhất định (theo nhiều nghiên cứu là lên đến 12g mỗi lần, tương đương khoảng 240ml sữa tươi), đặc biệt khi uống chung với các thực phẩm khác trong bữa ăn.
• Chế độ ăn lactose kết hợp với các thực phẩm khác: Chế độ ăn đồ chứa lactose cùng các thực phẩm khác có thể giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, giảm các triệu chứng khó chịu.
• Sử dụng sản phẩm không lactose hoặc sữa có bổ sung men lactase: Các sản phẩm sữa không chứa lactose hoặc đã được xử lý để phân giải lactose giúp người bệnh dễ tiêu hóa hơn mà vẫn cung cấp các dưỡng chất cần thiết.
• Lựa chọn các loại thực phẩm thay thế: Sử dụng sữa thực vật (như sữa đậu nành, hạnh nhân, dừa) không chứa lactose là lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, cần đảm bảo bổ sung các vi chất cần thiết như canxi, vitamin D, và protein.

Trong trường hợp tình trạng không dung nạp lactose do bệnh lý ruột hoặc tổn thương niêm mạc ruột, bạn nên bắt đầu bằng việc điều trị bệnh nền để giúp phục hồi chức năng sản xuất men lactase.

Lời kết

Không dung nạp lactose là một rối loạn enzym giống như một tình trạng sinh lý phổ biến, không phải là dị ứng miễn dịch như dị ứng sữa nên không thể gọi là dị ứng lactose. Việc hiểu đúng về nguyên nhân và cơ chế bệnh giúp bạn hướng tới chẩn đoán và điều trị hợp lý, như sử dụng các biện pháp giảm hoặc loại bỏ lactose trong khẩu phần ăn, điều trị các bệnh nền nếu có.