Dị ứng có tự khỏi được không? Cách giúp dị ứng nhanh hết

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Dị ứng & Dung nạp – Hai trạng thái đối nghịch của phản ứng miễn dịch

Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một chất vô hại là có hại, và do đó tạo ra kháng thể IgE đặc hiệu đối với dị nguyên tương ứng để bảo vệ cơ thể. Khi người bệnh tiếp xúc lại với dị nguyên thì IgE sẽ kích hoạt tế bào miễn dịch và giải phóng nhiều chất gây viêm, gây ra các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, khó thở hoặc thậm chí sốc phản vệ.

Tuy nhiên, hệ miễn dịch có khả năng tự điều chỉnh thông qua một quá trình gọi là “dung nạp miễn dịch”. Nghĩa là hệ miễn dịch dần học được rằng dị nguyên đó không thực sự nguy hiểm.

Khi dung nạp miễn dịch diễn ra, cơ thể giảm sản xuất IgE và tăng sản xuất một loại kháng thể khác gọi là IgG4. Kháng thể IgG4 vẫn nhận diện dị nguyên đó nhưng không tạo ra phản ứng dị ứng mạnh như IgE, thay vào đó lại giúp ngăn chặn kháng thể IgE hoạt động.

Dần dần, tình trạng bệnh và triệu chứng giảm về mức nhẹ hoặc không còn phản ứng dị ứng rõ ràng khi tiếp xúc với dị nguyên. Hiện tượng này gọi là “thoái lui dị ứng” – tức là dị ứng tạm thời lắng xuống hoặc biến mất với biểu hiện là tăng IgG4 và giảm IgE.

Cơ chế này cho thấy hệ miễn dịch đang trung hòa và giúp cơ thể “chung sống hòa bình” với các tác nhân gây dị ứng.

Dị ứng có tự hết không hay chỉ đang “thoái lui”?

Dị ứng có thể tự hết chỉ khi cơ thể đạt trạng thái dung nạp miễn dịch ổn định một cách tự nhiên. Tuy nhiên, để có thể kết luận dị ứng tự hết cần phải dựa trên xét nghiệm và thử nghiệm thực tế, chứ không thể dựa hoàn toàn vào cảm nhận chủ quan của người bệnh hay những người xung quanh.

Mặc dù có thể tự khỏi nhưng để đạt được trạng thái dung nạp miễn dịch ổn định chính là điều khó khăn nhất. Chỉ khi đáp ứng đủ 4 điều kiện sau đây thì một người có thể được khẳng định là dị ứng đã khỏi thật sự:

1. Không còn triệu chứng khi tiếp xúc lại với dị nguyên, và có kết quả âm tính hoàn toàn sau thử thách thức ăn bằng đường uống (OFC).
2. Mức kháng thể IgE đặc hiệu giảm xuống mức rất thấp hoặc âm tính.
3. Mức IgG4 đặc hiệu tăng lên đáng kể, phản ánh cơ chế dung nạp miễn dịch đã hình thành.
4. Đã duy trì trạng thái dung nạp ổn định trong thời gian dài trên 6 – 12 tháng.

Lưu ý: Thử thách thức ăn (OFC) có nguy cơ gây sốc phản vệ, do đó bắt buộc phải được thực hiện tại bệnh viện dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự thực hiện tại nhà.

Dung nạp miễn dịch ổn định chủ yếu có ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi với các dị ứng thực phẩm dễ dung nạp như sữa, trứng và đậu nành. Những trường hợp này y học đã ghi nhận là có thể tự khỏi dị ứng hoàn toàn, vì hệ miễn dịch của trẻ đang phát triển và linh hoạt, có khả năng “làm quen” và “chấp nhận” các dị nguyên mà trước đó đã gây phản ứng.

Trong khi đó, dung nạp miễn dịch ổn định lại rất hiếm gặp ở người lớn hoặc với các loại dị ứng có tính lâu dài, như dị ứng đậu phộng, hải sản, phấn hoa và thuốc. Những trường hợp này nếu không còn triệu chứng dị ứng thì thường được xem là thoái lui chứ không phải là khỏi hoàn toàn.

Chính vì vậy, bạn đừng chủ quan khi nhận thấy các biểu hiện dị ứng mẩn đỏ, ngứa ngáy, phát ban mất đi mặc dù vẫn chưa được điều trị, bởi điều này chỉ cho thấy đây là giai đoạn tạm thời thuyên giảm triệu chứng, thậm chí cũng không thể khẳng định là thoái lui.

Bị dị ứng bao lâu thì khỏi?

Những thắc mắc “dị ứng bao lâu thì khỏi” thường chỉ các triệu chứng cấp tính như như sưng môi, nổi mẩn đỏ lặn đi sau khi uống thuốc hoặc ngừng tiếp xúc. Khoảng thời gian hết triệu chứng tương đối ngắn trong hầu hết các loại dị ứng hô hấp, thức ăn hoặc dị ứng da – tiếp xúc, nhưng có thể kéo dài nếu là dị ứng thuốc hay côn trùng đốt.

• Dị ứng đường hô hấp: Tự khỏi sau 1 – 3 ngày nếu ngưng tiếp xúc với dị nguyên (phấn hoa, bụi, lông thú cưng…), có thể kéo dài nhiều tuần/tháng nếu liên tục tiếp xúc dị nguyên.
• Dị ứng thức ăn: Các triệu chứng cấp tính (mề đay, sưng môi) thường tự hết sau vài giờ đến 24 giờ. Tuy nhiên, các phản ứng tiêu hóa hoặc viêm da có thể kéo dài vài ngày.
• Dị ứng thuốc: Tự khỏi sau 2 – 5 ngày khi ngưng thuốc. Với các loại phát ban do kháng sinh, vết đỏ da có thể xuất hiện muộn và cần 1 – 2 tuần để lặn hoàn toàn ngay cả khi đã ngưng thuốc. Da có thể bị bong tróc nhẹ trong giai đoạn hồi phục.
• Dị ứng do côn trùng đốt: Cảm giác đau nhức thường giảm sau vài giờ. Tuy nhiên, vết sưng đỏ và ngứa có thể lan rộng và kéo dài từ 5 – 10 ngày mới biến mất hoàn toàn.
• Dị ứng da – tiếp xúc: Tự khỏi sau 2 – 5 ngày nếu rửa sạch dị nguyên và tránh tiếp xúc trở lại. Tuy nhiên, nếu có tổn thương da thì có thể kéo dài hơn 1 – 2 tuần.

Cách làm dị ứng mau hết dễ thực hiện tại nhà

Ngừng tiếp xúc với dị nguyên là cách đơn giản và rất quan trọng để các triệu chứng thuyên giảm.

• Nếu là dị ứng thực phẩm: Ngừng ăn ngay lập tức, ghi nhớ loại thực phẩm để tránh về sau.
• Nếu là mỹ phẩm hoặc thuốc bôi: Rửa sạch vùng da tiếp xúc bằng nước ấm và xà phòng dịu nhẹ.
• Nếu là phấn hoa, bụi, lông thú: Di chuyển ra khỏi môi trường đó, đóng cửa sổ, dùng máy lọc không khí (nếu có).
• Nếu là côn trùng đốt: Lấy vòi chích ra (nếu còn), làm sạch vết thương.

Bạn cũng có thể giảm ngứa và sưng tấy bằng các biện pháp đơn giản khác như sau:

• Chườm lạnh lên vùng ngứa, nổi mẩn đỏ 10 – 15 phút để làm dịu.
• Tắm nước mắt hoặc nước ấm để giảm cảm giác ngứa.
• Mặc quần áo vải cotton, rộng rãi, thoáng mát để tránh cọ xát vào vùng da tổn thương.

Lưu ý rằng, nếu triệu chứng kéo dài trên 3 ngày, lan rộng hoặc trở nên nghiêm trọng hơn thì bạn cần thăm khám bác sĩ ngay. Đặc biệt không được tự ý dùng các loại thuốc corticoid khi chưa có chỉ định bác sĩ, và không thoa kem/thuốc có chứa thành phần gây kích ứng.