Dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng - đe dọa tính mạng là gì?

Đây là các dấu hiệu xảy ra khi phản ứng dị ứng đã lan tới hệ hô hấp, tim mạch hoặc thần kinh trung ương. Chúng có thể xuất hiện rất nhanh chỉ trong vài phút sau khi tiếp xúc dị nguyên và thường là nguyên nhân gây tử vong nếu không tiêm adrenaline kịp thời. Choáng, đứng không vững (do huyết áp tụt nhanh). Khó thở dữ dội, thở nhanh, thở nông, hoặc không thể hít vào được. Khàn tiếng nặng, mất tiếng, hoặc không nói được. Sưng cổ họng, sưng lưỡi đến mức ngạt thở. Da tím tái - môi, tai, đầu ngón tay chuyển màu xanh tím. Mất ý thức, ngất xỉu. Co giật hoặc lú lẫn. Tim đập rất yếu.

Dấu hiệu dị ứng nặng toàn thân là gì?

Nhóm dấu hiệu này cho thấy phản ứng dị ứng đã lan khắp cơ thể, thường xảy ra sau 5 - 30 phút sau khi tiếp xúc với dị nguyên. Chúng gây ra các vấn đề về da, ảnh hưởng hệ tiêu hóa, hô hấp, tim mạch nhưng ở mức nhẹ. Dù chưa nguy kịch nhưng cần phải được xử trí y tế sớm để ngăn chặn nguy cơ chuyển sang sốc phản vệ. Các dấu hiệu cần được quan sát kỹ diễn tiến từng phút. Sưng môi, lưỡi hoặc sưng họng rõ rệt, thường gây khó nuốt, khàn tiếng. Khó thở, có cảm giác thắt ngực hoặc nghẹt cổ họng. Thở rít khi hít vào, hoặc thở khò khè khi thở ra. Ho liên tục, có thể ho khan hoặc nghẹn. Đau quặn bụng, buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy. Da đỏ bừng, ngứa lan khắp cơ thể, sưng to hơn ở vùng mặt và tay chân. Cảm giác choáng váng, chóng mặt, mờ mắt. Mạch đập nhanh, yếu, hoặc hồi hộp mạnh. Toát mồ hôi lạnh, run rẩy, hoặc da tái nhợt.

Hướng dẫn nhận biết dấu hiệu ban đầu cảnh báo sốc phản vệ như thế nào?

Các biểu hiện của dị ứng này xảy ra trong vòng 5 - 30 phút sau tiếp xúc dị nguyên. Mặc dù chưa nguy hiểm tính mạng nhưng có thể là khởi đầu của sốc phản vệ nếu bạn liên tục tiếp xúc với dị nguyên hay dị nguyên vẫn còn trong cơ thể. Việc nhận biết sớm và xử lý sớm ngay từ khi phát hiện dấu hiệu sẽ giúp ngăn ngừa chuyển biến nặng. Cảm giác nóng bừng, ngứa ran ở da đầu, cổ, lòng bàn tay. Ngứa rát hoặc nổi mẩn đỏ nhẹ trên da. Mề đay, nổi mẩn đỏ ngứa lan nhanh khắp người. Sưng nhẹ môi, mí mắt, mặt. Cảm giác nghẹn nhẹ hoặc vướng ở cổ họng. Ngứa miệng, ngứa họng, ngứa tai trong. Chảy nước mũi, ngứa mũi, hắt hơi liên tục. Cảm giác hồi hộp, bồn chồn, lo sợ không rõ lý do.

Gọi cấp cứu ngay khi bị dị ứng nặng như thế nào?

Gọi cấp cứu 115 là giải pháp quan trọng nhất khi nhận thấy dấu hiệu nghiêm trọng như dị ứng khó thở, tụt huyết áp, mất ý thức, sưng họng… Trong khi chờ xe cấp cứu thì cần tiếp tục xử trí theo các bước sau đây để cứu sống người bệnh. Tiêm ngay adrenaline (epinephrine) nếu đã được hướng dẫn sử dụng trước đó, không được trì hoãn. Đặt người bệnh nằm ngửa, hai chân hơi nâng cao - nếu không có khó thở hoặc nôn. Đặt người bệnh ngồi nghiêng người một chút, không để họ đứng hoặc đi lại - nếu có khó thở hoặc sưng họng. Đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên, đầu hơi ngửa, miệng hướng xuống - nếu họ bất tỉnh nhưng còn thở. Ghi lại tất cả thông tin quan trọng: thời điểm xuất hiện triệu chứng, loại dị nguyên nghi ngờ, thời điểm và liều adrenaline đã dùng - các thông tin này phải được chuyển tiếp cho đội cấp cứu hoặc khi nhân viên y tế đến.

Dấu hiệu dị ứng nặng (sốc phản vệ) theo hướng dẫn Bộ Y Tế

Q: Nguyên nhân dẫn đến dị ứng nghiêm trọng là gì?

Dị ứng nghiêm trọng, hay sốc phản vệ, là tình trạng dị ứng nguy hiểm nhất có thể đe dọa tính mạng chỉ trong vài phút. Nó xảy ra khi cơ thể tiếp xúc lại với chất gây dị ứng (dị nguyên), làm cho mạch máu giãn rộng, huyết áp tụt nhanh, đồng thời đường thở co hẹp gây khó thở hoặc ngạt thở.

Trong bài viết này, DIAG sẽ giúp bạn nhận biết được khi nào xảy ra tình trạng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) cần phải cấp cứu ngay. Thông qua việc xác định đúng các dấu hiệu dị ứng nặng theo hướng dẫn Bộ Y Tế, bạn sẽ nhanh chóng có hướng xử trí phù hợp mà không chần chừ, bởi “thời gian là vàng” trong nhiều trường hợp sốc phản vệ nguy hiểm.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Nguyên nhân dẫn đến dị ứng nghiêm trọng

Dị ứng nghiêm trọng, hay sốc phản vệ, là tình trạng dị ứng nguy hiểm nhất có thể đe dọa tính mạng chỉ trong vài phút. Nó xảy ra khi cơ thể tiếp xúc lại với chất gây dị ứng (dị nguyên), làm cho mạch máu giãn rộng, huyết áp tụt nhanh, đồng thời đường thở co hẹp gây khó thở hoặc ngạt thở.

Phản ứng cực mạnh này của hệ miễn dịch kích hoạt các tế bào trong máu phóng thích chất gây viêm, đặc biệt là histamine. Phản ứng bắt đầu lan nhanh khắp cơ thể, làm sưng môi, sưng họng, thở khò khè và choáng váng. Nhiều người còn gặp tình trạng nôn ói hoặc tiêu chảy.

Ví dụ: Một người ăn tôm, trong vòng 5 phút sau đó bắt đầu cảm thấy ngứa ran trong miệng và nổi mẩn đỏ quanh môi. Sau 2 phút, người này bắt đầu ho khan, thở khò khè và sưng môi rõ rệt. Đây là dấu hiệu của sốc phản vệ (Độ II), cần gọi 115 ngay lập tức và sử dụng bút tiêm adrenaline (nếu có) mà không chờ đợi thêm.

Sốc phản vệ có thể xảy ra bất cứ khi nào bạn bị dị ứng, với những triệu chứng khó thở, sưng phù lan nhanh và choáng váng, lúc này cần được tiêm adrenaline ngay lập tức (nếu có thể).

Tuy nhiên, không phải ai bị dị ứng cũng gặp sốc phản vệ, bởi nó phụ thuộc vào cơ địa từng người và điều kiện lúc phản ứng xảy ra.

Người bị hen, bệnh tim hoặc đang uống thuốc điều trị huyết áp, bệnh tim (đặc biệt là thuốc chẹn Beta) thường dễ bị phản vệ nặng hơn.
Cách dị nguyên tiếp xúc với cơ thể có thể làm tăng nguy cơ bị phản vệ, như tiêm trực tiếp thì nguy cơ cao hơn ăn uống.
Tập thể dục, uống rượu, hoặc căng thẳng ngay sau khi tiếp xúc với dị nguyên có thể khiến phản ứng bùng phát dữ dội hơn.

Vì tính chất đặc biệt nghiêm trọng này mà bạn cần phải hiểu rõ các dấu hiệu dị ứng để có hướng xử trí kịp thời, tránh nguy hiểm đến tính mạng.

Các dấu hiệu dị ứng nặng (sốc phản vệ) không được xem nhẹ

Có nhiều dấu hiệu giúp bạn nhận biết tình trạng dị ứng đang diễn ra nặng hoặc thậm chí là rất nghiêm trọng. Nếu bị dị ứng mà có những triệu chứng này thì phải GỌI CẤP CỨU 115 hoặc tiêm adrenaline (epinephrine) nếu có thể ngay lập tức. Không được chần chừ.

Dựa trên phân loại mức độ sốc phản vệ của Bộ Y Tế theo Thông tư 51/2017/TT-BYT, một người được xác định là bị sốc phản vệ khi có các dấu hiệu nặng (độ II) với ít nhất 2 biểu hiện ở nhiều cơ quan. Ví dụ như: Mày đay + Khó thở; hoặc Khó thở + Đau bụng; hoặc Da + Tụt huyết áp…

Theo hướng dẫn này, bạn cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng sau đây:

Mày đay, phù mạch xuất hiện nhanh.
Khó thở nhanh nông, tức ngực, khàn tiếng, chảy nước mũi.
Đau bụng, nôn, tiêu chảy.
Huyết áp chưa tụt hoặc tăng, nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp.

Khi sốc phản vệ tăng nặng lên đến mức độ nguy kịch (độ III) thì có nhiều biểu hiện rõ rệt ở nhiều cơ quan với mức độ nghiêm trọng như sau:

Có tiếng rít thanh quản khi thở, phù thanh quản.
Thở nhanh, khò khè, tím tái, rối loạn nhịp thở.
Rối loạn ý thức, vật vã, hôn mê, co giật, rối loạn cơ tròn.
Sốc tuần hoàn, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp.

*Mày đay lan nhanh khắp cơ thể là một dấu hiệu toàn thân đặc trưng do dị ứng gây ra.*

Hướng dẫn nhận biết dấu hiệu ban đầu cảnh báo sốc phản vệ

Sốc phản vệ xảy ra rất nhanh trong vòng vài phút đến 2 giờ sau khi tiếp xúc dị nguyên. Nếu các dấu hiệu như ngứa da, nổi mề đay mẩn đỏ xuất hiện và lan rộng nhanh chóng (chỉ sau 5 – 30 phút), đây có thể là dấu hiệu khởi đầu của sốc phản vệ và cần theo dõi y tế ngay lập tức.

Bên cạnh đó, bạn cũng có thể chủ động nhận biết sớm sốc phản vệ thông qua một số dấu hiệu nhẹ (độ I) sau đây.

Cảm giác nóng bừng, ngứa ran ở da đầu, cổ, lòng bàn tay.
Ngứa rát hoặc nổi mẩn đỏ nhẹ trên da.
Mề đay, nổi mẩn đỏ ngứa lan nhanh khắp người.
Sưng nhẹ môi, mí mắt, mặt.
Cảm giác nghẹn nhẹ hoặc vướng ở cổ họng.
Ngứa miệng, ngứa họng, ngứa tai trong.
Chảy nước mũi, ngứa mũi, hắt hơi liên tục.
Cảm giác hồi hộp, bồn chồn, lo sợ không rõ lý do.

Xem thêm: Mụn dị ứng

Biểu hiện dị ứng thường diễn ra trong vòng 24 - 48 tiếng kể từ khi tiếp xúc dị nguyên, nhưng nếu ngứa da, nổi mề đay mẩn đỏ xuất hiện nhanh chóng sau 5 - 30 phút thì có thể là dấu hiệu của sốc phản vệ. — Biểu hiện dị ứng thường diễn ra trong vòng 24 – 48 tiếng kể từ khi tiếp xúc dị nguyên, nhưng nếu ngứa da, nổi mề đay mẩn đỏ xuất hiện nhanh chóng sau 5 – 30 phút thì có thể là dấu hiệu của sốc phản vệ.

Gọi cấp cứu ngay khi bị dị ứng nặng

Gọi cấp cứu 115 là giải pháp quan trọng nhất khi nhận thấy dấu hiệu nghiêm trọng như dị ứng khó thở, tụt huyết áp, mất ý thức, sưng họng… Trong khi chờ xe cấp cứu thì cần tiếp tục xử trí theo các bước sau đây để cứu sống người bệnh.

Tiêm ngay adrenaline (epinephrine) nếu đã được hướng dẫn sử dụng trước đó, không được trì hoãn.
Đặt người bệnh nằm ngửa, hai chân hơi nâng cao – nếu có dấu hiệu tụt huyết áp/choáng váng mà không khó thở hoặc nôn.
Đặt người bệnh ngồi thẳng, không để họ đứng hoặc đi lại – nếu khó thở hoặc sưng họng (nhưng vẫn tỉnh táo và không bị choáng váng).
Đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên, đầu hơi ngửa, miệng hướng xuống – nếu họ bất tỉnh nhưng còn thở.
Ghi lại tất cả thông tin quan trọng: thời điểm xuất hiện triệu chứng, loại dị nguyên nghi ngờ, thời điểm và liều adrenaline đã dùng – các thông tin này phải được chuyển tiếp cho đội cấp cứu hoặc khi nhân viên y tế đến.